ABD ve İsrail'in İran'a yönelik petrol fiyatlarını nasıl etkileyecek?

Hürmüz Boğazı’ndan günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrol geçiyor ve İran’ın tehditleri, küresel petrol arzını kesintiye uğratma riski taşıyor. Uzmanlar, fiyatlarda ciddi artışlar olabileceğine dikkat çekiyor.

Petrol piyasaları şok dalgasına hazırlanıyor. ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği ortak saldırılar, küresel ham petrol arzını kesintiye uğratabilir ve fiyatlarda ciddi bir artışa yol açabilir.

Tahran, yalnızca büyük bir petrol üreticisi olmakla kalmayıp, Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinde de bulunmuştu. Hürmüz BoğazI, petrol ihracatı için kritik bir geçiş noktası konumunda.

1974’te İran, ABD ve Suudi Arabistan’ın ardından dünyanın üçüncü büyük petrol üreticisiydi ve Rusya’nın önündeydi. Ancak 1979’daki ABD yaptırımları sonrası üretimi ciddi biçimde azaldı.

OPEC verilerine göre, İran’ın günlük petrol üretimi altı milyon varilden yaklaşık 3,1 milyon varile geriledi. Yine de İran, dünya genelinde ilk on petrol üreticisi arasında yer alıyor. Ülkenin ham petrolü nispeten kolay ve ucuz çıkarılıyor; üretim maliyeti varil başına yalnızca 10 dolar civarında, bu da onu özellikle kârlı kılıyor. Buna karşılık Kanada ve ABD’de üretim maliyetleri genellikle 40–60 dolar arasında değişiyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri benzer düşük maliyetlere sahip diğer üreticiler.

İran petrolünün önemli bir kısmı Çin’e gidiyor; ihracatının yüzde 80’den fazlası Çin rafinerilerine yönlendiriliyor.

Piyasalar açısından daha büyük risk ise İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma yönündeki sürekli uyarıları. Bu deniz geçidi, Orta Doğu’daki petrol üreticilerini dünyanın geri kalanıyla bağlayan kritik bir koridor konumunda.

Hürmüz Boğazı

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tarafından hazırlanan bir rapora göre, 2024 yılında boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil ham petrol geçti. Bu da küresel sıvı petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk geliyor.

Raporda, “Boğaz, dünyanın en büyük ham petrol tankerlerini taşıyacak kadar derin ve geniştir ve dünyadaki en önemli petrol darboğazlarından biridir. Büyük miktarda petrol boğazdan geçiyor ve boğaz kapanırsa petrolü buradan çıkarmanın çok az alternatifi bulunuyor,” ifadeleri yer aldı.

Bölgedeki gerilimler, Washington ve Tahran’ın İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlayacak bir anlaşmaya varma çabalarıyla yüksek seyrediyor.

Geçen hafta İran, ABD’nin bölgede askeri varlığına ilişkin uyarılarını artırdı ve Hürmüz Boğazı’nı geçici olarak canlı atış tatbikatları için kapattı.

Bu, son haftalarda İran’ın kritik su yolunda düzenlediği ikinci canlı atış tatbikatı oldu. Ancak boğazı kapatma kararı, ABD’nin Tahran’a karşı olası askeri harekât tehdidinde bulunduğu dönemde ilk kez gerçekleşti.