BBC'den çarpıcı analiz: 'ABD-İran anlaşması, ne için savaşıldığı sorusunu kaçınılmaz olarak gündeme getiriyor'
BBC'de yayımlanan bir analizde, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan mutabakat zaptının, ABD'nin İran'a yönelik askeri müdahalesinin siyasi, askeri ve ekonomik sonuçlarını ortaya koyduğu değerlendirildi.
Analize göre savaşın insani bilançosu ağır oldu. İran ve Lübnan'da, büyük bölümü sivil olmak üzere binlerce kişi yaşamını yitirdi. Ancak BBC'nin değerlendirmesine göre, çatışmaların sonunda ABD ve İsrail'in beklediği stratejik sonuçlar elde edilemedi.
BBC, Tahran yönetiminin tarihindeki en büyük tehditlerden biriyle karşı karşıya kaldığını, dünyanın en güçlü askeri gücü olan ABD ile Ortadoğu'nun en güçlü aktörlerinden İsrail'in ortak operasyonuna maruz kaldığını belirtiyor. Buna rağmen İran rejiminin ayakta kalmayı başardığı ve hatta siyasi açıdan güç kazandığı ifade ediliyor.
Analizde, İran'ın küresel petrol ve doğal gaz arzının önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı'nı kapatma stratejisinin savaşın seyrini değiştirdiği vurgulanıyor. Bu hamlenin, Washington yönetimini İran'a yönelik bazı ekonomik yaptırımlarda geri adım atmaya zorladığı belirtiliyor.
Mutabakat zaptına göre, Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılması karşılığında ABD'nin İran limanlarına yönelik karşı ablukayı kaldıracağı, İran'ın petrol ihracatını kısıtlayan yaptırımların bir bölümünden feragat edeceği ve yurtdışında dondurulmuş İran varlıklarının iadesi sürecini başlatacağı aktarılıyor.
BBC, söz konusu anlaşmanın aynı zamanda Lübnan'daki savaşın sona erdirilmesini de hedeflediğini belirtiyor. Ancak İsrail'in bu konuda çekinceleri bulunduğu ve Lübnan'da serbest hareket etme isteğinin Washington ile Tel Aviv arasında yeni görüş ayrılıklarına yol açabileceği ifade ediliyor.
Analizde, mutabakatın tarafları savaş öncesindeki diplomatik sürece geri döndürdüğü değerlendirmesi yapılıyor. Buna göre savaş başlamadan önce Hürmüz Boğazı açıktı ve ABD ile İran arasında nükleer müzakereler devam ediyordu. Yeni anlaşmayla birlikte hem deniz trafiğinin yeniden başlaması hem de nükleer görüşmelerin kaldığı yerden sürdürülmesi öngörülüyor.
Eski ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken'ın da sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, ateşkesin en büyük sonucunun savaş öncesinde zaten açık olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması olduğunu belirttiği aktarılıyor.
BBC analizinde, savaşın neden başlatıldığı sorusunun uzun süre gündemde kalacağı değerlendirmesine yer veriliyor. Yazıda, bunun Trump yönetiminin en büyük dış politika hatalarından biri olarak görülebileceği ifade edilirken, gelişmelerin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun siyasi geleceğini de etkileyebileceği belirtiliyor.
Analize göre ABD ve İsrail'in temel hatalarından biri, İran dini liderinin etkisiz hale getirilmesinin rejimin çökmesine yol açacağı varsayımıydı. Oysa İran'daki devlet yapısının ve kurumların onlarca yıldır dış müdahalelere karşı dayanıklı hale getirildiği savunuluyor.
BBC ayrıca İran'ın uzun yıllardır oluşturduğu "Direniş Ekseni" ağının ağır darbeler almasına rağmen tamamen ortadan kalkmadığını, buna karşın Tahran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik konumunun çok daha etkili bir baskı aracı olarak öne çıktığını vurguluyor.
Öte yandan mutabakat zaptının nihai bir anlaşma olmadığına dikkat çekiliyor. Asıl müzakerelerin İran'ın nükleer programı konusunda yapılacağı, tarafların birbirine güvenmediği ve süreç boyunca çok sayıda kriz yaşanabileceği belirtiliyor.
BBC'nin değerlendirmesine göre, tüm risklere rağmen bu mutabakat, binlerce insanın hayatını kaybettiği ve küresel ekonomiyi tehdit eden savaşın devam etmesinden daha olumlu bir gelişme olarak görülüyor. Analizde, tarafların kalıcı bir nükleer anlaşmaya ulaşması halinde Ortadoğu'da önemli bir dönüşümün mümkün olabileceği, ancak bunun uzun ve zorlu müzakerelerin sonucuna bağlı olduğu ifade ediliyor.
