Sayılarla Dünya Kupası: İklim üzerindeki etkisi en çok tartışılan Dünya Kupası

Çoğu futbol tutkunu için, takımlarını Dünya Kupası'nda yerinde izlemek hayatlarının en unutulmaz yolculuğu.

2026'da ise bu, en uzun süren ve en fazla karbon salımına neden olan yolculukların yapıldığı büyük turnuva anlamına geliyor.

FIFA'nın Dünya Kupası'nı tüm bir kıtaya yayma ve 48 takıma genişletme kararı, bazı taraftarların binlerce kilometrelik hava yolculuğuyla karşı karşıya kalmasına yol açabilir.

BBC Spor'un analizine göre bu taraftar başına tonlarca karbondioksit salımına neden olabilir.

Bir İngiltere taraftarının, İngiltere takımını her maçta izlemek için Londra'dan uçması, takımın finale ulaşması halinde yaklaşık 3,5 ton karbondioksit salımına neden olabilir.

Bu, İngiltere'deki ortalama bir evin 15 ay boyunca ısıtılmasına eşdeğer bir salım miktarı.

FIFA, turnuvaya dünyanın dört bir yanından beş milyondan fazla taraftarın katılacağını öngörüyor. Fakat bunun çevreye bir maliyeti var.

Finale giden yol: Dünya'nın çevresinin yarısını dolaşmak

Thomas Tuchel'in takımını 17 Haziran'da Dallas'taki ilk maçtan 19 Temmuz'da New Jersey'deki finale kadar takip etmeyi uman İngiltere taraftarları örneğini takip edersek, her maça uçakla seyahat etmeleri durumunda, uçaklarda çok vakit geçirmeleri gerekecek.

Genel olarak, Londra'ya gidip gelen ve aradaki tüm İngiltere maçlarına katılan bir taraftar, Dünya'nın çevresinin neredeyse üçte ikisini kat etmiş olacak.

Sadece grup aşamasında takımlarını takip eden İngiltere taraftarları, maçların oynanacağı şehirler arasında yaklaşık üç bin kilometreden fazla yol kat edebilir.

Londra'dan yapılacak uçuş ve takımın finale çıkması halinde yapılabilecek seyahatler de eklendiğinde kat edilen mesafe daha da artıyor.

İngiltere gruptan lider çıkar ve finale ulaşırsa, taraftarlar en az 24 bin kilometreye yakın yol kat etmek zorunda kalacaklar. Bu da kişi başına yaklaşık 3,4 ton karbondioksite eşdeğer salım anlamına geliyor.

Gruplarında ikinci olup ve finale ulaşırlarsa, kat edilen mesafe en az 25 bin kilometreye yükseliyor ve bu da taraftar başına yaklaşık 3,5 ton karbondioksit salımı demek.

İngiltere, grubunda üçüncü olarak da finale ulaşabilir ama eleme sürecinin karmaşıklığı ve ortaya çıkan muhtemel yolların sayısı nedeniyle bu hesaplamalara yer vermedik.

Tonlarca karbondioksit salımı ne demek?

Uçmak en karbon yoğun seyahat yöntemi. Böylece atmosferi ısıtan ve küresel ısınmaya ve iklim değişikliğine katkıda bulunan sera gazları üretiliyor.

Seyahatlerin karbon ayak izini azaltmak için kampanyalar yapan Thrust Carbon kuruluşu, bir İngiltere taraftarının her maça giderken üretebileceği potansiyel 3,4 ton karbondioksit salımının, 34 bin plastik poşet üretimine veya ortalama bir İngiliz evinin 19 ay boyunca ısıtılmasına eşdeğer olduğunu söylüyor.

Küresel Sorumluluk İçin Bilim İnsanları (SGR) kuruluşundan Dr. Stuart Parkinson, BBC'nin tahminlerini "son derece rahatsız edici" olarak nitelendirdi.

"Bir İngiltere taraftarı için… 3,4 ton CO2 üretmek… bu, Haiti gibi daha yoksul bir ülkedeki ortalama bir kişinin tüm yıl boyunca ürettiği salımın iki ila üç katına eşdeğer" diyor.

Parkinson, salımların ve küresel sıcaklık artışlarının, Paris Anlaşması ile hedeflenen 1,5°C sınırının aşılacağının öngörüldüğü bir dönemde ortaya çıktığına dikkat çekiyor.

Parkinson "İklim değişikliğinin etkilerine bakıp iklim hedeflerini aştığımızı görürken bunun hiçbir mantığı yok" diye konuşuyor.

"Bu tür salımların maliyetini gerçekten karşılayamayız... gezegen için sürdürülemez bir durum."

İskoçya benzer düzeyde karbon salımıyla karşı karşıya

İskoçya taraftarları, takımlarını takip etmek için grup aşamasında İngiliz taraftarlara göre daha az yol gidecekler ama takım turnuvada ilerlerse önemli ölçüde daha büyük mesafeler kat etmek zorunda kalacaklar.

"Tartan Ordusu" diye bilinen İskoçyalı taraftarlar, grup aşamasında ev sahibi şehirler arasında iki bin kilometre yol yapacak.

Grupta lider olup, finale ulaşmaları durumunda - ve turnuvadan önce ve sonra Edinburgh'a gidiş-dönüş uçuşlarını da hesaba katarsak - bu, 20 bin kilometrenin üzerinde bir mesafe kat etmelerine ve yaklaşık 2,8 ton CO2e salımına neden olacak.

Grupta ikinci olup, finale ulaşmaları durumunda ise bu mesafe 22 bin kilometreden fazlasına ve yaklaşık 3,3 ton CO2 salımına çıkacak.

On binlerce İskoçya taraftarının, 28 yıl sonra ilk kez turnuvaya geri dönerken ABD'ye gitmesi bekleniyor.

'Olumsuz etkiden olumlu sonuç üretmek'

İskoç Futbol Taraftarları Birliği'nin (SFSA) kurucularından Paul Goodwin, taraftarlar arasında çevresel etki konusunda farkındalığın arttığını söyledi.

"İskoçya taraftarı olarak gerçekten orada olmak istiyorsunuz. Seyahat etmemek olmaz. Ve bence birçok taraftar çelişkili duygular yaşıyor" diyor.

Goodwin, SFSA'nın taraftarları sürdürülebilirlik konusunda eğitmek için önlemler üzerinde çalıştığını söyledi.

"Futbolun çevreye karşı bir sorumluluğu olduğunu kabul ediyoruz" diyor.

"Tartan Ordusu'nun yarattıkları etkiyi fark etmelerini ve bu sorumluluğu ciddiye almalarını sağlamak için planlar üzerinde çalışıyoruz.

"Bu, yarattığınız etkiyi en aza indirebilmeniz ve olumsuz bir sonuçtan olumlu bir sonuç üretebilmenizle ilgili."

FIFA ne dedi?

FIFA, BBC'ye yaptığı uzun açıklamada iklim etkisinin ciddiye alınması gerektiğini kabul ettiğini ve "bilgiyle yapılan sorgulamayı" memnuniyetle karşıladığını belirtti.

FIFA ayrıca, hava yolculuğunun herhangi bir büyük etkinliğin genel çevresel etkisine önemli bir katkı sağladığını ve uçuşlarla bağlantılı emisyonların azaltılmasının büyük etkinlik organizatörlerinin karşılaştığı en büyük sürdürülebilirlik zorluklarından biri olduğunu kabul ediyor" dedi.

Sözcü, FIFA ve ev sahibi şehirler tarafından uygulanan turnuvayla ilgili "çok sayıda" çevre girişimini özetledi. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:

• Mevcut stadyumların kullanımı
• "Katılımcıların önemli bir bölümü için uzun mesafeli seyahate bağımlılığı azaltan" bölgesel ev sahipliği modeli
• Su tasarrufu, toplu taşıma ve elektrikli araçların kullanımı yoluyla turnuvanın operasyonel tarafının enerji verimliliğini artırma uğraşları

FIFA ayrıca, "önemli turnuva alanlarında geri dönüşümü teşvik etmek ve gıda atıklarını azaltmak" için çalışmaların devam ettiğini ve Kuzey Amerika genelinde bir ağaç dikme girişiminin başlamak üzere olduğunu söyledi.

Hangi takımlar en çok yolu yapacak?

2026 Dünya Kupası'nda 48 takım olacak ve seyahat mesafeleri grup konumuna ve eleme yollarına bağlı olarak değişecek.

FIFA, ABD'nin bir kıyısından diğerine seyahatleri sınırlamak için bazı grup aşaması maçlarını bölgeselleştirdi.

Buna rağmen eleme turlarında kat edilmesi gereken uzun mesafeler, bazı taraftar gruplarının 20 bin kilometrenin çok üzerinde yol yapmak zorunda kalması anlamına geliyor.

Grup aşamasındaki en büyük seyahat yükü, B Grubu'ndaki UEFA play-off eleme maçına (Galler veya Kuzey İrlanda olabilir) düşecek.

Toronto, Inglewood ve Seattle'daki üç grup maçına da seyahat eden taraftarlar, 5 bin kilometreden fazla yol kat etmek zorunda kalacaklar.

Ülkelerine gidiş dönüş uçuşları da dahil edildiğinde, Güney Afrika taraftarları hem grup aşaması hem de finale kadar ulaşmaları halinde en büyük seyahat yüküyle karşı karşıya kalıyor:

• Grup aşaması - en az 34 bin kilometre
• Grup lideri olup, finale ulaşırlarsa- en az 36.600 kilometre
• Grup ikincisi olup, finale ulaşırlarsa - en az 43 bin kilometreden fazla

Bu uçuşların karbon salımları, grup aşamasında taraftar başına 4,7 ton , grup ikinciliğinden finale ulaşma senaryosunda taraftar başına 5,9 tona kadar çıkıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'na göre, ortalama bir Güney Afrikalı'nın bir yılda üretmesi beklenen CO2 salımı 5,8 ton.

Taraftarlar için en büyük seyahat yükü öngörülen seri başı takım ise Almanya:

• Grup birincisi olup, finale ulaşırlarsa - en az 28.800 km (3,2 ton CO2)
• Grup ikincisi olup, finale ulaşırlarsa - en az yaklaşık 32.000 kilometre (3,5 ton CO2)

Öte yandan, Fransa'nın grup yolculuğunda uluslararası uçuşlar hariç sadece 600 kilometre seyahat edeceği tahmin ediliyor ve ev sahibi şehirlerinden ikisi arasında trenle seyahat mümkün.

'Dünya'yı en çok kirletecek kupa'

SGR'nin geçer yılki raporuna göre, 2026 Dünya Kupası'nın toplam karbon ayak izi dokuz milyon ton CO2e'ye ulaşabilir.

SGR, bunun son dört Dünya Kupası'nın ortalamasının neredeyse iki katı olduğunu ve şimdiye kadar düzenlenen en kirletici turnuva olacağını söylüyor.

Parkinson, "Bu, dünyanın birçok ülkesinden daha büyük... altı milyondan fazla İngiliz otomobilinin bir yıl boyunca kullanılmasına eşdeğer" diyor.

Parkinson'a göre, hava seyahatleri, bir Dünya Kupası organizasyonundaki karbon ayak izinin ezici çoğunluğunu, yaklaşık %80 ila %90'ını, oluşturuyor.

"Hava yolculuğunu en aza indirmek, karbon ayak izini azaltmanın en etkili yollarından biri" diyor.

Parkinson, FIFA'nın Dünya Kupası'nın boyutunu artırma kararının "iklim değişikliğiyle mücadele konusundaki ilan edilmiş taahhütleri tamamen baltaladığına" inanıyor.

"Turnuvayı genişletmek yerine küçültmeyi düşünmeleri gerekiyor" diyor.

Bu pek olası görünmüyor.

2030 Dünya Kupası'na Fas, Portekiz ve İspanya ortaklaşa ev sahipliği yapacak ve turnuvanın yüzüncü yılını kutlayacağı için üç maç Uruguay, Arjantin ve Paraguay'da oynanacak.

2034'te ise turnuva Suudi Arabistan'da düzenlenecek ve henüz inşa edilmemiş 11 stadyum ev sahipliği yapacak.

Daha önceki turnuvalarda ne oldu?

Katar 2022, iç seyahatlerin minimum düzeyde olduğu ve stadyumların toplu taşıma araçlarıyla merkezi bir konumda bulunduğu, şimdiye kadar düzenlenmiş en kompakt Dünya Kupasıydı.

Takımlar genellikle tek bir yerde konaklıyordu ve taraftarlar bir günde birden fazla maça gidebiliyordu.

Brezilya (2014) ve Rusya (2018) gibi daha önceki, coğrafi anlamda büyük ülkelerde yapılan turnuvalarda doğal olarak daha uzun mesafeler kat edilmişti. Ancak bunlar, daha az takım (32) ve dolayısıyla daha az olan ve tek bir ülkede düzenlenen turnuvalardı.