Prof. Dr. Uğur Bilgili şunları yazdı: Küresel İklim Değişikliğinin Tarım Üzerine Etkileri
Prof.Dr. Uğur Bilgili / Uludağ Üniversitesi
Küresel ısınma, son yıllarda tüm dünya konusunu ilgilendiren bir konu haline geldi. Ekonomik etkinliklerini gelecek kuşakları düşünmeden aşırı bir şekilde gerçekleşen dünya ülkelerinde, önce daha bölgesel ve sonra da küresel çevre sorunları yaşanmaya başladıkça, ilgi odağını “sürdürülebilirlik” konularına da dönüştürmek zorunda kalıyorlar. Bu potansiyel, küresel sağlık sorunları, dünya hücrelerini koruyan, yoğun tartışma ve politik tartışmalara neden olan önemli çevre sorunlarından biri haline geldi. Araştırmaya göre, küresel olarak yeryüzeyinin ortalama sıcaklığının son yüzyılda 0,6°C (Avrupa'da ise 1,2°C) arttığı gözlendi. 1990 yılından 2100 yılına kadar küresel çapta yeryüzeyinin ortalama sıcaklığının 1.4-5.8°C artacağı tahmin edilmektedir. Havadaki bu artışın dünya üzerinde ciddi bir “iklim değişikliğine” neden olacağı belirtiliyor.
İklim, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO)tarafından en az 30 yıllık bölümüyle, belirli bir zaman diliminde ki, herhangi bir bölgede görülen hava koşullarının kayıtlı olarak kayıtlı olarak. İklim olaylarının ortalama sapmalardan oluşan şekillerde oluşan iklim değişikliği belirtileri ise, 1988 yılı sonunda düzenlenen Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) ile ilk defa politik ve ekonomik bir sorun olarak ortaya çıktı.
Küresel sıcaklığı, kısaca atmosfer, okyanuslar ve kara kütleleri sıcaklık artışı olarak kapasite olarak mümkündür. Çoğu zaman küresel iklim ile iklim iklimi kavramları aynı anlamlarda kullanılmaktadır; Ancak bu kavramlar arasında fark vardır. Küresel sıcaklık, dünyadaki ortalama sıcaklık değerlerindeki iklim değişikliğine yol açabilecek bir artış ifade ederken, iklim değişikliği belirli bir bölgesel mevsimlik sıcaklık, yağış ve nem değerlerindeki değişimler ifade etmektedir.
Sanayi Devrimi'nden çürümeye kadar geçen süre içerisinde iklimlerde meydana gelen değişiklikler, farklı ortamlar tarafından farklı nedenler ortaya çıkarılmıştır. Bu nedenlerin sistemi de olsa havalandırma iklim değişikliği üzerinde farklı etkiler vardır.İklim değişikliği konusu farklı şekildere bağlanmasa da bilim adamları, Sanayi Devrimi'nden kırılana kadar geçen süre içinde, iklimlerin insan faaliyetlerinden dolayı değişime ısı konusunda fikir birliğine varmışlardır.
İklim, Dünya'nın oluşumundan çürümeye kadar geçen yaklaşık 4,5 milyon yıllık süre boyunca değişim göstermiş ve hala da ayrılmamaktadır. Bu değişim, Sanayi Devrimi'ne kadar doğal özgürlük değişimine bağlı olarak yaşanırken, Sanayi Devrimi'nden sonra doğal faktörlerdeki değişime ek olarak insani nemde hızlı bir artışla içeriye girmiştir.
Küresel ısınma; Dünya çapındaki sıcaklığın sistematik bir biçimde yükselmesini sağlarken, küresel iklim değişimi ise, küresel sıcaklıkya bağlı olarak yağış, nem, hava hareketleri, kuraklık gibi diğer iklimlerin de oynanması olarak dağıtılır. (Küresel sıcaklık ve buna bağlı olarak oluşan iklim sıcaklığı, etkiler ve sonuçlar açısından dünya bütün ülkelerini ilgilendiren önemli bir sorundur; ekonomik durumun atmosferdeki sera gazının yoğunlaşmasının, olması gereken düzeyin üzerine çıkması olarak görülür. İklime bağlı olarak atmosferin yayılan ısısı; buzulların erimesi ve denizde parlaması, bölgesel ve yerel yapılarının, ekstrem hava olaylarının sayısı ve sıcaklığın, sıcaklıkların devam ettiği hayvan ve bitkilerin yok olması, sel, fırtına, kasırga ve Kuraklık gibi iklimle ilgili doğal felaketlerin neden olacağı tahmin edilmektedir.İklim teknolojisine bağlı olarak oluşan felaketlerin tazmin edilmesi ve sera gazı emisyonlarının azaltılması, ülkelerin ekonomileri üzerine ağır bir ekonomik yükün değişmesinin sektörler arasında; tarım, gıda üretimi,balıkçılık, hayvancılık, ormancılık, dış ticaret, turizm, iklimlendirme, inşaat,lojistik ve finans-sigortacılık yer.Tarım sektörü; ile insanların zorunlu gıda parçalarını üretmesi bir sektör olması nedeniyle ekonomide önemli bir yere sahiptir. Tarım doğasına bağlı olarak sürdürülen bir faaliyettir, teknoloji ne kadar gelişse de bu özelliğini kaybetmesi mümkün değildir. Tarımın ekonomik bir faaliyet olması nedeniyle, iklim değişikliği ile ortaya çıkacak üretimdeki değişimler, hem ülke hem de uluslararası ticaret açısından önemlidir. Tarımsal iklim değişikliğinden etkilendiği kadar, iklim değişikliğine de neden olan bir faaliyet alanıdır. Toprak işleme,gübreleme, ilaçlama ve ürün-gıda arz zincirindeki işlemler, arazilerin kullanım değişiklikleri, enerji tüketimi, yetiştirilen hayvanların gübreleri gibi aktiviteleri karbon emisyonuna katkı bulunmaktadır.
Isıtma, ekonomik durumu sonucu insan ile atmosfer salınan sera gazları olan CO 2 (karbondioksit), CH 4 (metan), N 2 O (diazot monoksit), O 3 (ozon),CFC (kloroflourkarbon) ve H 2 O (su buharı)'nın doğal ısıtma sistemi hesaplaması, dünyanın ortalama sıcaklığının ısınması ve iklim oluşumu oluşur. Sera emisyonlarındaki artış özellikle 1800'li yıllardan itibaren, yani sanayi devriminden çürümeye kadar geçen sürede açıkça gözlenmektedir.
En iyi öngörülere göre 2100 yılına kadar deniz seviyesinde 50 cm'ye kadar bir yükselme kaybı. Deniz seviyesindeki bu yükselmenin temel nedeni okyanusların termal enerjisi ve kutuplardaki kara ve deniz buzullarının erimesi olarak öngörülmektedir. Düşük ve yüksek öngörülere göre bu yükselme15 ile 95 cm arasında olacaktır.
IPCC'nin “Emisyon Senaryoları” sunulan özel raporlardaki tüm senaryolarda, iklim değişikliği özelliklerini özel olarak dikkate alınmayan alan politikalarının serbest bırakılması, karbonhidratlar ve diğer sera gazlarının sıcaklık birikimlerinin gelecek yüzyılda da önemli düzeyde artacağını göstermektedir. Özel politikaların uygulanması halinde sera gazları emisyon hacimlerinde yaşanacak bu artışlar, gelecekteki iklim değişimlerinin iklimi ve sosyo-ekonomik ekonomilerin daha şiddetli bir şekilde tıslanmasına neden olacaktır. Türkiye, küresel ısınmanın potansiyel etkileri açısından risk grubunun ülkelerarasındadır.
İklim değişikliğinin etkileri üzerine yapılan çalışmalar, iklim değişikliğinin farklı sektör ve bölgelerde, farklı yaşama hakkına sahip olduğu görülmektedir. Tarım, ormancılık ve kısa dönemli faaliyet gösteren sektörler değişiminden daha yoğun bir şekilde, gelişme olan özellikler gelişmiş özellikler iklim küresel iklimden daha fazla etkilenmektedirler.
Temiz ve sağlıklı suyun yaşayan önemli bir parçasıdır. Bugün 1,3 milyar insanda temiz ve güvenli su tedarik edememekte ve 2 milyar insanda sağlıklı su bulamamaktadır. Günümüzde yaklaşık 19 ülke su kıtlığı ile yüzleşmektedir. Hızla ilerleyen küresel iklim sıcaklığı ile birlikte bu sayının 2025 yılında iki geniş, küresel iklim değişikliği ile birlikte deniz seviyesindeki kırılma geleceği ve bu yükselmenin küçük adalarda ve alçak rakımlı sahil şeritlerinde etkisinin daha büyük olacağı öngörülmektedir. Ayrıca küresel iklim değişimi ile birlikte besleme 2.3°C bir artış, 2080 yılına kadar yapılan öngörülerde 270 milyon insanın, 3.3°C düzeyindeki bir artışta yaklaşık 330 milyon insanın sıtma tehlikesiyle karşılaşmasına neden olması üretilir. Buna göre artan sıcaklıklar nedeniyle özellikle tropikal bölgedeki yer alan ve gelirlerinin önemli bir kısmı tarımdan sağlayan konutların genel anlamda olumsuz etkileneceklerdir. Filipinler'deki 1 santigrat derecelik bir artışın çeltik artışı %10'luk bir azalmaya sebep olması öngörülmektedir.
Tarımdan kaynaklanan sera gazı emisyonları, küresel çapta oldukça düşük bir paya sahip olmasına karşın dünya iklim koşullarında çokça tartışılır olmuştur. Büyümenin farklı programlarına göre tarımdan kaynaklanan sera gazı emisyonu payının küresel ölçekte %8-15 aralığındaki gücü vardı. Tarımsal sera kaynakları kaynakları, bitkisel ve hayvansal olabilir. Bitkisel üretimin ürettiği sera kaynakları kaynakları; çeltik tarımı, sentetik gübrelerin kullanımı, tarlalarda kalan ürün artıkları, işlenmiş organik topraklar olabilirken, hayvansal üretim miktarı sera kaynakları ise çiftlik hayvanlarının mide fermentasyonu, hayvan gübresi kullanımı ve yönetimi, güncel olarak uygulanan çiftlik gübreleri ve otlatma nedeniyle toprak üzerinde kalan çiftlik gübrelerinin yarattığı emisyonlar çoğalmaktadır.
İklim değişikliğinden en çok etkilenecek sistemin biri olan Akdeniz Havzasında yer alan yerde geliştirilmişin, gerek iklim değişikliğinin etkilerine uyum ve ayrılmış sera gazı emisyonunun azaltılmasını iklim değişikliğinin tarımın havadaki olumsuzlukların en aza indirilmesi konusunda faydalı olacaktır.
Bu ekonomik, küreselleşme bilinci içerisinde; Arazi bozunumunun desteklenmesi için iklim değişikliğine uyum kapasitesinin sağlanması için iklim dostu tarım programları, biyolojik çeşitliliğin korunması, tarım ve orman hizmetlerinin verimli kullanımı çerçeve düşük karbon salımı teknolojilerinin adaptasyonu ve yaygınlaştırılması güvencesi ile arazi kullanımı yönetiminin sürdürülebilirliği ve gıda güvenliği acının çevrelenmesinin desteklenmesi yoluyla desteklenmesi maksadıyla projeler yapılmaktadır.
