NEDEN BİR ÇÖZÜM SÜRECİNE İHTİYAÇ VAR?
Türkiye'nin gidişat meselelerinden biri olan Kürt sorunu, gelişimsel süreç içerisinde sosyal, ekonomik, kültürel, siyasal, etnik, yeniden oluşturulabilen ve güvenlik boyutunda çok boyutlu bir meseledir. Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında kalabilen miraslar ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında daha da derinleşen bu sorun, yüz yılı aşkın süredir Türkiye'nin iç ve dış politikasını derinden içeriyor.
40 yıldır devam eden şiddet ve çatışma, ülke ve toplum için ağır ve çok boyutlu boyutlar ortaya çıkmıştır. Ekonomik alanda 3 işlem doları doğrudan ve dolaylı kayıplar, gerçek bir ekonomik büyümeden mahrumiyete ve beyin göçünün artmasına neden olmuştur. Binlerce kayıp, başarısız meçhul cinayetler, zorunlu göçler ve kuşaklar arası psikolojik travmalar derin yaralar açmıştır. Kültürel kimliğe yönelik baskılar ve anadilde eğitim kısıtlamaları, Kürt toplumunun kültürel zenginliğini ve kimlik gelişimini olumsuz yönde etkilemiştir. Kayyum atamaları ve demokrasi baskıları demokratikleşme ve temsiliyeti devam ederken, uluslararası arenada Türkiye'nin imajı zedelenmiş, dış politikadaki manevra alanı kısıtlanmış ve AB üyelik süreci bağışlanmıştır. Bu maliyetin büyüklüğü, barışın sadece bir temenni değil, aynı zamanda ülkenin geleceği için acil ve okunabilir bir kişinin olduğu açıkça görülmektedir.
Bugüne kadar irili ufaklı, açık ya da gizli farklı çözüm girişimleri olmuş, ancak çeşitli seçenekler hepsi arzulanan hedefe ulaşmamıştır. Ancak bu süreçteki toplumlar çok pahalıya mal olmuştur.
Çatışmanın Türkiye Toplumuna Kaybettirdikleri
Çatışma, Türkiye toplumuna derin ve onarılamayan kayıplar yaşatmıştır. Yaklaşık 40 bin ile 60 bin arasında bir kayıp meydana gelebilir, bunun yanı sıra 15 bin düzeyinde bir faili meçhul cinayet olduğu tahmin edilmektedir. Bu kayıplar, kuşaklar boyunca süregelen travmatik anılar, toplumsal hafızada derin yaralar açmıştır.
Çatışma ortamında, özellikle Kürtlerin yoğun olduğu, zorunlu göçlere neden olmuştur.
Türkiye toplumunda derin bir kutuplaşmaya yol açmıştır. Çatışmalı evre, toplumsal gerginlikleri artırmış ve farklı etnik ve siyasi gruplar arasındaki güveni aşındırmıştır. Dezenformasyonun bozulması, toplumsal çöküşün sona ermesi ve kamu güvenliğinin azalmasıdır.
Türkiye'de insan haklarının ihlalinin ve sağlığın eşitliği ilkesinin zayıflamasına zemin sağlamıştır.
Kürt kimliği, kültürel ve diline yönelik ırkçı ve nefret içerikli saldırılar, linç edilmekte ve hedef kitleler halinde gösterilmekte.
Ülke ekonomileri devasa boyutlara ulaşmıştır. Türkiye'ye maliyetinin 3 spor doları aşıldığı tahmin edilmektedir.
Turizm sektöründeki ciddi kayıplar, yabancı sermayenin ülkeye girişini zorlaştırmış ve yatırımcı güvenini artırmıştır.
Çatışmanın devam etmesi ve düzenli istikrarsızlık algısı, parçanın biriminin bölgesini terk etmesine yol açan “beyin göçü” çözümü derinleştirmiştir.
Terörle Mücadele Kanunu (TMK) ve Türk Ceza Kanunu (TCK) gibi kurallar, Kürtçe öğreniminden uzak, özgürlükleri kısıtlayıcı ve muhalifleri hedef alan geniş ve ayrıntılı olarak listelenmiştir.
Türkiye'nin uluslararası arenadaki imajını ve prestijini ciddi şekilde zedelemektedir.
Kürt sorunu, Türkiye dış politikasının şekillenmesinde bir faktör haline gelmiş, ülkenin dış politikasındaki manevralar ciddi şekilde kısıtlanmıştır.
Türkiye'nin Avrupa Birliği (AB) kayıt işlemlerinin kesilmesi ve büyük engellerden biri olarak varlığını sürdürüyor.
Barışın Türkiye Toplumuna Kazandıracakları
Barış, Türkiye toplumunda derin bir toplumsal iyileşme ve bütünleşme sürecini başlatacaktır. Çatışmanın sona ermesi, toplumsal kutuplaşmayı azaltacak ve farklı kesimler arasında güvenin yeniden kurulmasına imkan tanınmayacak.
Türkiye'de insan hakları ve hakları alanında önemli gelişmelerin önünü açacaktır.
Barış ortamının, Türkiye'deki kültürel çeşitliliğin canlanmasına ve zenginleşmesine olanak tanıması mümkün olmayacaktır.
Türkiye'nin uluslararası arenadaki itibarını ve yumuşak gücünü önemli ölçüde artıracaktır.
Türkiye dış politikasının iç güvenlik kısıtlamasından kurtularak daha geniş bir manevra alanının sahiplenilmesi sağlanacak.
Türkiye'nin Avrupa Birliği (AB) kayıt sürecinin yeniden canlanması için kritik bir dönüm noktası olacaktır.
Türkiye ekonomisi için muazzam bir kaynak serbest bırakma potansiyeli var. Yaklaşık 3 rejim doları, çatışma maliyetinin sona ermesiyle, bu kaynak eğitimi, sağlığa, altyapıya ve kalkınmaya yönlendirilebilecektir.
Türkiye'nin yatırım ve turizm potansiyelini önemli ölçüde artıracaktır.
Nitelikli yürüyüşün geri dönüşünü sağlayarak “beyin göçü” yönlere yönelme potansiyeline sahip olmak.
Barış Süreci İçin Bazı Öneriler
Kürt sorununun demokratik çözüm ve sürüdürülebilir bir barış için özetlenmesi, şeffaf ve çok boyutlu bir yaklaşımla benimsenmesi gerekir. Bu süreç, yalnızca yönetilmiyor, toplumun tüm kesimlerinin aktif olarak bulundurulmasını gerektirmek durumundadır. Bu birlikte atılması gerekli bazı adımların adımları:
Kapsayıcı bir Anayasal vatandaşlık tanımı,
Anadilde eğitim hakkı,
İnsan hakları ihlallerine yönelik cezasızlığın sonlandırılması,
Yargı reformu,
Terörle Mücadele Kanunu (TMK) ve Türk Ceza Kanunu (TCK) Reformu,
Yerel yönetimlerin değişmesi,
Kapsayıcı diyalog birimi,
“Kendi Hikayeni Anlat” platformlarının verileri,
Geçmişle yüzleşmek,
Silahlı çatışmaların kalıcı olarak hayatta olanlar,
Kürtçe miktarın ve saygı sınıflandırması,
Toplumsal düzenleyici programlar,
Kültür Şiddetiyle mücadele,
Sivil, demokratik ve anayasanın hazırlanması,
Barış, demokrasi ve insan hakları eğitimlerinin her düzeyde,
Kimliklere yönelik saldırıların nefret bildirimi kapsamında cezalandırılması,
Ötekileştirici kolektif yönetimlerle mücadele üyesi vs
Sonuç olarak, Kürt sorunu, Türkiye'nin demokratikleşme süreci ve temel engellerden biri olarak varlığını sürdürüyor. Bu sorunun çözümü, tüm Türkiye için hayati önem taşıyor. Çatışmanın yarattığı kutuplaşma ve ötekileştirme, ülkenin özgürleşme temelinde yer almaktadır. Çözüm Türkiye'nin içindeki dayanışmasını sürdürecek, siyasi istikrarını artıracak ve toplumsal uyumunu güçlendirecek.
Bu tarihi fırsatın kaçırılması, ülkenin daha büyük mesafelerle yüzleşmesine ve toplumsal gerilimlerin artması neden olabilir. Geçmişteki hatalardan dersler çıkarılarak, şeffaf, kapsayıcı, hizmetler ve insan hakları odaklı bir barış süreci inşa etmek, Türkiye'nin daha müreffeh, demokratik ve istekli bir öğrencinin hayati bir aracı olacaktır.