AHMET KAYA: ÖZGÜRLÜĞÜN SESİ, OLUŞUN ŞARKISI

Merve

“Bir çiçeğin açışını seyretmek, hayatın sessizce yeniden başladığını görmek gibidir.”

Bilal Sambur

“İnsan bir sonuç değil, bir oluşumdur.”

Ahmet Kaya

“Acılar birden biter mi?”

Victor Jara

“El derecho de vivir en paz.”

“Barış içinde yaşama hakkı.”

Nâzım Hikmet

“Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür...”

Ehmedê Xanî

“Namê te ye lewhê nameya ‘işq / Îsmê te ye neqşê xameya ‘işq.”

“Senin adındır aşk kitabının başlangıcı; senin ismindir aşk kaleminin nakşı.”

Feqiyê Teyran

“Birîndarê ‘işqê me, / Dur im ji siha bihan.”

“Ben aşkın yaralısıyım; baharın gölgesinden uzağım.”

Melayê Cizîrî

“Dilberê îro seher / Avête cergê min du dox / Yek li sîne, yek li dil da / Lew ji min tên ax û ox.”

“Sevgili bugün tan vaktinde yüreğime iki sancı attı; biri göğsüme, biri kalbime; bu yüzden ah edip inliyorum.”

Sekiz ses, sekiz ayrı hayat, sekiz ayrı coğrafya; fakat aynı büyük insanlık arzusunun farklı yankıları: aşk, acı, doğa, özgürlük, yaşama hakkı, oluş ve yeniden doğuş.

Bazı insanlar yalnızca şarkı söylemez.Bazı insanlar bir halkın hafızasında dolaşan sessizlikleri sese dönüştürür. Bazı insanlar kendi hayatlarının ötesine geçerek bir çağın ruhuna dokunur. Bazı sesler yalnızca kulağa ulaşmaz; insanın vicdanına, hafızasına ve özgürlük arzusuna yerleşir.Ahmet Kaya böyle bir sesti.Fakat onu yalnızca bir müzisyen olarak düşünmek, onun anlamını daraltmaktır. Ahmet Kaya'nın hikâyesi müziğin hikâyesinden daha büyüktür. O hikâye, insanın kendi sesiyle var olma mücadelesidir.

Bu sesi daha geniş bir kültürel ve düşünsel nehrin içinde okumak gerekir.Bu nehrin kıyısında Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran ve Ehmedê Xanî vardır.Sonra bu nehir modern zamanlara gelir.Nâzım Hikmet şiirin içinden çıkar.Yılmaz Güney kameranın arkasından dünyaya bakar.Ahmet Kaya sazını ve sesini alır, insanın yarasını şarkıya dönüştürür.dünyanın başka bir coğrafyasında Victor Jara gitarını eline alır; Şili'nin yoksullarını, işçilerini, köylülerini ve özgürlük arayan insanlarını şarkıya dönüştürür.Coğrafyalar, diller, tarihsel koşullar farklıdır.Fakat insan aynıdır.Özgürlük arzusu aynıdır.Aşk ve acı aynıdır.İnsanın kendi kaderini kendi ellerine alma tutkusu aynıdır. Ahmet Kaya'yı bu büyük insanlık nehrinin içinde okumak gerekir.

Şarkıdan önce insan vardır.Ahmet Kaya'nın müziğinde insan vardı.Soyut devletin insanından önce gerçek insan vardı.Resmî kimliklerden önce yaşayan insan vardı.İdeolojik kategorilerden önce acı çeken, seven, kaybeden, özleyen ve direnen insan vardı.

Yoksul, göç eden, sürgün, dağlara bakan, sevdiğini bekleyen, çocuğunu düşünen, kendi dilini arayan, kendi geçmişini arayan insanlar vardı.Bu nedenle Ahmet Kaya'nın müziğini yalnızca protest müzik olarak tanımlamak yeterli değildir.Ahmet Kaya’nın asıl meselesi, insanın kendini yaşama hakkıdır.İnsan kendi hikâyesini anlatabilmelidir.Kendi dilinde konuşabilmelidir.Kendi acısını kendi kelimeleriyle ifade edebilmelidir.Kendi aşkını söyleyebilmelidir.Kendi hafızasını taşıyabilmelidir.İnsan, kendisine verilmiş kimliğin içine hapsedilmemelidir.İnsan tamamlanmış bir varlık değildir.İnsan oluş hâlindeki bir varlıktır.Ahmet Kaya'nın sesi, oluş felsefemin temel teziyle buluşmaktadır:İnsan verilmiş değildir; insan oluşmaktadır.Kimlik de verilmiş, değişmez ve kapalı bir öz değildir.Kimlik yaşanır, yeniden yorumlanır, dönüşür, çoğalır.İnsan kendisini yeniden yaratabilir.Toplum da kendisini yeniden yaratabilir.Tarih de yeniden yazılabilir.Özgürlük tam olarak bu yaratıcı imkândır.Ahmet Kaya, oluş felsefesinin müzisyeniydi, sesiydi, soluğuydu.

Melayê Cizîrî'nin şiirinde insan yalnızca sosyal bir varlık değildir.İnsan aşkla yanar.Aşk, insanı kendi sınırlarının dışına taşır.Cizîrî'nin şiirsel evreninde aşk, yalnızca iki insan arasındaki duygusal ilişki değildir; varlığın parçalanmışlığını aşma arzusudur.Aşk, ben ile öteki arasındaki mesafeyi dönüştürür.İnsan, sevdiğiyle birlikte kendisinin sınırlarını aşar.Bu nedenle Cizîrî ile Ahmet Kaya arasında yüzyılları aşan gizli bir akrabalık vardır.Ciziri aşkı şiire dönüştürür.Ahmet Kaya aşkı ve acıyı sese dönüştürür. Ciziri, kelimenin içinde yanar.Kaya sazın ve sesin içinde yanar. Ciziri’nin ve Kaya’nın merkezinde insan vardır.

Aşk, özgürlük ve varoluş, hayat macerasının sacayaklarıdır.Oluş felsefem açısından aşk, insanın kendisini aşma deneyimidir.İnsan sevdiğinde, acı çektiğinde, kaybettiğinde, umut ettiğinde, değişir.İnsanın özü değişmez bir madde değil, değişmenin kendisidir.Ahmet Kaya'nın şarkılarındaki insan da budur: Yaralı ama yaşayan insan.Kaybetmiş ama arayan insan.Sürgün ama hatırlayan insan. Yorgun ama yürüyen insan.

Feqiyê Teyran'ın dünyasında kuş yalnızca bir kuş değildir.Kuş, sınırları aşmanın metaforudur.Gökyüzü, insanın önüne çizilmiş duvarların reddidir.Kuş, toprağın ağırlığına rağmen uçabilen varlıktır.Bu yüzden Feqiyê Teyran'ın şiirsel dünyası ile Ahmet Kaya'nın müziği arasında derin bir ruhsal bağ vardır.İkisinde de yolculuk vardır.Arayış, özlem, özgürlük ve sınırları aşma arzusu vardır.Feqiyê Teyran kuşların dilini dinler.Ahmet Kaya insanların susturulmuş dilini konuşur.Feqiye Teyran doğanın sesini insanın ruhuna taşır.Ahmet Kaya insanın içindeki çığlığı topluma taşır.

Oluş felsefem açısından özgürlük, hazır bir varış noktası değildir.Özgürlük bir oluş hareketidir.İnsan özgürlüğünü yaşayarak kurar.Her itirazda, hayırda, şiirde, şarkıda, aşkta, kendi olma çabasında özgürlük deneyimlenir ve kurulur.Özgürlük yaşanan ve gerçekleşen bir tecrübedir.

Ehmedê Xanî bu kültürel nehrin bir başka büyük durağıdır.Xanî'nin büyüklüğü yalnızca Kürtçe yazmasında değildir.Asıl büyüklüğü, dilin bir halkın düşünsel varlığına dönüşebileceğini göstermesindedir.Mem û Zîn yalnızca bir aşk anlatısı değildir.Aşk üzerinden toplum, iktidar, ayrılık, kader ve insanın kendi sınırlarını aşma çabası üzerine düşünür.Xanî'de aşk bireysel olduğu kadar toplumsaldır.Bir halkın parçalanmışlığı, aşkın trajedisiyle iç içe geçer.Burada Ahmet Kaya ile Xanî arasında güçlü bir tarihsel yankı vardır.Xanî kelimelerle bir dünya kurar.Ahmet Kaya seslerle bir dünya kurar.Xanî Kürtçeyi bir edebî ve düşünsel varlık alanına dönüştürür.Ahmet Kaya Kürtçe müziğin modern kamusal hafızadaki görünürlüğünü büyütür.

İkisini yalnızca “Kürt kimliği” üzerinden okumak da onları küçültür.Xani ve Kaya için mesele yalnızca kimlik değildir.Mesele, insanın kendi dünyasını kurabilme hakkıdır.Bir dil konuşmak yalnızca iletişim kurmak değildir.Bir dilde düşünmek, dünyayı o dilin imkânlarıyla yeniden kurmaktır.Bu nedenle dil özgürlüğü, yalnızca kültürel bir hak değildir.Aynı zamanda ontolojik bir haktır.İnsan kendi dünyasını kurabilmelidir.

Kürt müziği, hafızanın oluş biçimidir.Kürt müziği yalnızca melodilerden oluşan bir müzik değildir.O, uzun süre yazılı tarih tarafından yeterince kaydedilmeyen hayatların hafızasını taşıyan güçlü bir sözlü kültür alanıdır.Dağların, göçlerin, ayrılıkların, düğünlerin, ölümlerin, aşkların, sürgünlerin ve özlemlerin taşıyıcısıdır.Dengbêj yalnızca şarkıcı değildir.O, yaşayan hafızadır.Sözlü kültürün insanı zamana karşı direnme biçimidir.Bir halkın başına gelenler arşivlerde bulunmayabilir.Fakat ezgilerde yaşayabilir.Bir iktidar bir tarihi susturabilir.Bir arşiv bir tarihi eksik yazabilir.Fakat insanın hafızasını bütünüyle yok etmek kolay değildir.Çünkü hafıza bedende, seste, müzikte, masalda, aşkta yaşar.Ahmet Kaya'nın müziği bu kadim hafıza geleneğini modern dünyanın içine taşımıştır.Dengbêjin sesi ile modern protest müzik arasında görünmez bir köprü kurmuştur.Bu nedenle Ahmet Kaya geçmişin tekrarı değildir.Ahmet Kaya, geçmişin dönüşümüdür.

İşte oluş felsefesi burada yeniden devreye girmektedir.Kültür bir müze değildir.Kültür yaşayan bir oluşumdur.Geçmiş aynen korunarak değil, yeniden yaratılarak yaşar.Bir kültür ancak değişebildiği için yaşayabilir.

Ve sonra Yılmaz Güney, sinemasıyla gelir.Sözün, şiirin ve müziğin yanına görüntü eklenir.Yılmaz Güney, görüntünün isyanıdır.Yılmaz Güney burada yalnızca bir yönetmen veya oyuncu olarak değil, görünmeyeni görünür kılan bir sinema dili olarak belirir.Güney'in sinemasının merkezinde büyük kahramanlardan çok sıradan insanlar vardır.Güney’in sinemasında yoksullar, mahkumlar, köylüler, işçiler, dışlananlar, toplumsal düzenin periferisinde yaşayanlar, hayatın ağır yükünü taşıyan insanlar vardır.Onun sinemasında insan çoğu zaman özgür değildir.Duvarlarla çevrilidir.Yoksullukla kuşatılmıştır.Devletin ve toplumun baskısıyla karşılaşır. Coğrafyanın sertliğiyle mücadele eder.Ama bütün bu kuşatılmışlığın içinde yine de bir başka türlü yaşama ihtimali taşır.

Güney'in sinemasını oluş felsefesi açısından önemli kılan da budur.İnsan koşullarının tutsağıdır ama yalnızca koşullarından ibaret değildir.İnsan içinde bulunduğu dünyayı değiştirme potansiyeline sahiptir.Yılmaz Güney'in kamerası tam olarak bu potansiyeli arar.Karanlığın içinde küçük bir insan hareketinde, bir bakışta, bir yürüyüşte, bir kaçışta, bir itirazda, bir sevgide, bir dayanışmada, bir yolculukta başka bir dünyayı değiştirme potansiyeli araştırılır.Sinema burada yalnızca gerçekliği kaydetmez.Sinema, gerçekliğin başka türlü olabileceğini gösterir.Sanatın özgürleştirici gücü tam da buradadır.

İnsan ile sınır arasında gerilim vardır.Yol bu açıdan özellikle önemlidir.Buradaki yol yalnızca coğrafi bir yol değildir.Yol, insanın kendisine, geçmişine ve özgürlüğüne doğru yürüyüşüdür.Yolculuk, insanın sabit bir kimlikten çıkıp başka bir ihtimale yönelmesidir.İnsan yoldadır.Toplum yoldadır.Tarih yoldadır.Hiçbir şey son hâline ulaşmış değildir.Oluş felsefesi açısından yol, varoluşun kendisidir.İnsan bir yere varmak için değil, oluşmak için yürür.Bu bakımdan Yılmaz Güney'in sineması ile Ahmet Kaya'nın müziği arasında çok güçlü bir akrabalık vardır.Ahmet Kaya insanın içindeki yolu seslendirir.Yılmaz Güney insanın önündeki yolu gösterir.Ahmet Kaya kulağımıza konuşur.Yılmaz Güney, gözlerimize gösterir.Ama ikisi de aynı soruyu sorar:İnsan kendisine çizilen hayatın dışına çıkabilir mi?Cevapları kusursuz bir iyimserlik değildir.Çünkü ikisi de hayatın acısını bilir.Ama yine de bir ihtimali korurlar:İnsan değişebilir.Dünya değişebilir. Hayat değişebilir.

Sonra Nâzım Hikmet gelir.Nâzım'ın şiiri de bize aynı hakikati başka bir dilden söyler:İnsan sınırlarından daha büyüktür.Nâzım'ın şiirinde dünyanın bütün coğrafyaları vardır. Onun şiirinde Bursa, Prag, Paris vardır.Hapishane, sürgün, aşk, memleket vardır. Onun şiirinde insan vardır.

Nazım’ın şiiri hiçbir zaman yalnızca bir ülkenin sınırları içinde kalmaz.Çünkü gerçek sanat yerelden evrensele doğru açılır.Ahmet Kaya ile Nâzım Hikmet arasındaki yakınlık tam da buradadır.İkisi de acıyı yalnızca acı olarak bırakmaz.Acıyı estetik bir deneyime dönüştürür.İkisi de politik olanı insanileştirir.İkisi de büyük ideolojilerin arasında küçük insanın yüzünü görünür kılar.Nâzım'ın hapishanesindeki insan ile Ahmet Kaya'nın şarkılarındaki insan aynı büyük insanlığın parçalarıdır.Yılmaz Güney'in sinemasındaki mahkûm da aynı insanın başka bir yüzüdür.Nazım şiirle konuşur.Kaya müzikle konuşur.Güney sinemayla konuşur.Üçü de şunu söyler:İnsan hiçbir iktidarın mülkü değildir.

Şimdi bu nehre Latin Amerika'nın uzak kıyılarından bir ses karışır:Victor Jara.Şili'den yükselen bu ses, Ahmet Kaya'nın sesine şaşırtıcı bir yakınlık taşır.Çünkü Jara’ da müziği yalnızca müzik olarak görmemiştir.O da şarkıyı insanın yanında durmanın biçimi hâline getirmiştir.Şili'nin yoksullarını, köylülerini, işçilerini, gündelik hayatın görünmeyen insanlarını şarkılarının merkezine taşımıştır.Ahmet Kaya Türkiye'nin dışına itilmiş, yoksul ve yaralı insanlarına ses verirken; Victor Jara Latin Amerika'nın eşitsizliklerle boğuşan insanlarına ses verir.Kaya, Anadolu'nun ve Mezopotamya coğrafyasının acılarını taşır. Jara, Andlar'ın ve Şili'nin acılarını taşır.Ama insanın acısı coğrafya tanımaz.Yoksulluğun dili evrenseldir.Sürgünün dili evrenseldir.Aşkın dili evrenseldir.Özgürlük arzusu evrenseldir.

 Ahmet Kaya ile Victor Jara arasındaki gerçek akrabalık burada başlar.Onları birbirine bağlayan müzikal teknikten daha derin bir şey vardır:İnsanın yanında durma etiği.Sanatçı yalnızca güzel olanı üretmekle yetinmez.Bazen görünmeyeni görünür kılar.Bazen susturulanın yanında konuşur.Bazen toplumun duymak istemediği acıyı duyulur hâle getirir.Bazen bir şarkı, bir insanın “Ben de varım” deme biçimine dönüşür.Ahmet Kaya'da bu “Ben de varım” çığlığı Türkiye'nin kırılmış hafızasında duyulur.Victor Jara'da “Ben de varım” çığlığı Latin Amerika'nın yoksul ve eşitsiz dünyasında duyulur.

Ahmet Kaya'nın bağlaması ile Victor Jara'nın gitarını yan yana düşündüğümüzde iki farklı müzik geleneği görürüz.Fakat daha derinde başka bir şey ortaya çıkar:Müziğin sınır tanımayan insanlığı.Bağlama Mezopotamya’nın Anadolu'nun yollarından gelir.Gitar Latin Amerika'nın yollarından gelir. Ahmet Kaya Mezopotamya ve Anadolu halklarının farklı müzikal hafızalarıyla ilişkilidir. Victor Jara Şili'nin, Latin Amerika'nın ve Nueva Canción geleneğinin içinden yükselir.Ama müzik, ait olduğu toprağı terk etmeden evrenselleşebilir.

Gerçek çoğulculuk budur.Evrensellik, yerelliğin yok edilmesi değildir.Evrensellik, farklı yerelliklerin birbirleriyle konuşabilmesidir.Ahmet Kaya'yı evrensel yapan da yalnızca onun Türkiye'de tanınması değildir.Onun evrenselliği, şarkılarındaki insanın başka coğrafyalardaki insan tarafından da anlaşılabilmesidir.Victor Jara'yı evrensel yapan da budur.Bir Şili köylüsünün acısı, Türkiye'deki bir insanın acısına dokunabilir.İnsanlığın derinliklerinde ortak bir duygu alanı vardır.Sanat o ortak alana ulaşır.

Sanatın siyaseti, insanın özgürlüğüdürAhmet Kaya'yı veya Victor Jara'yı yalnızca “politik sanatçı” olarak tanımlamak onların sanatını daraltır.Politika yalnızca iktidar mücadelesi değildir.Politika aynı zamanda insanların birlikte nasıl yaşayacağı sorusudur.Bir insanın konuşup konuşamaması siyasidir.Bir dilin duyulup duyulmaması siyasidir.Bir yoksulun görünür olup olmaması siyasidir.Bir sanatçının korkmadan şarkı söyleyebilmesi siyasidir.Bir sanatçının kendi anadilinde müzik yapması siyasidir.Bir insanın kendi hayatını seçebilmesi siyasidir.Dolayısıyla insanın özgürlüğünü savunan sanat, en derin anlamıyla politiktir.Ama bu politika insanı ideolojiye kurban eden bir politika değildir.Tam tersine insanı ideolojinin önüne koyan bir politikadır. İnsan, her şeyden önce gelir. Kimlik, ideoloji, din, kültür, mezhep, devlet, sınıf, statü hep insandan sonra gelir. Hiçbir şey insanın özgürlüğünün üzerinde değildir.Hümanizmin temeli, ahlakı ve ontolojisi budur.

Melayê Cizîrî, Feqiyê Teyran, Ehmedê Xanî, Nâzım Hikmet, Yılmaz Güney, Victor Jara sadece müzisyen ve şair değildirler. Bu isimler büyük insanlığın nehridir.Bunları birbirine bağlayan şey aynı ideolojiyi paylaşmaları değildir. Onları birbirine bağlayan daha derin bir şeydir: İnsanın özgürlüğe doğru hareketi. Cizîrî'de aşk vardır.Feqiyê Teyran'da doğa ve uçuş vardır. Xanî'de dil ve hafıza vardır.Nâzım'da insan ve özgürlük vardır.Yılmaz Güney'de görüntü ve adalet vardır. Victor Jara'da dayanışma ve vicdan vardır. Ahmet Kaya'da ses ve hafıza vardır.Bütün bu farklı damarlar insanın kendi sınırlarını aşma arzusunda birleşir.Bu nedenle onları tek bir milliyetçi, ideolojik veya romantik anlatının içine kapatmak doğru değildir.Onların her biri kendi toprağından konuşurken insanlığa açılır.Onlarda yerelden evrensele, kimlikten çoğulluğa, acıdan dayanışmaya, sessizlikten sese, görüntüden hakikate, şarkıdan özgürlüğe, varlıktan oluşa doğru giden bir yol, akış ve oluş vardır.

Oluş felsefem hep İnsanın bitmemiş olduğunu söylemektedir.Oluş felsefesi anlayışımın temelinde yalın ama radikal bir düşünce vardır:İnsan tamamlanmış değildir.İnsan bir sonuç değil, süreçtir.İnsan öz değil, oluşumdur.İnsan bir heykel değil, sürekli biçim değiştiren canlı bir varlıktır.Bu nedenle hiçbir insanı tek bir kimliğe kapatamayız.Hiçbir toplumu değişmez bir özle tanımlayamayız.Hiçbir kültürü donduramayız.Hiçbir tarihi sonlandırılmış kabul edemeyiz.İnsan her zaman başka türlü olabilir.Toplum başka türlü olabilir.Ülke başka türlü olabilir.Tarih başka türlü olabilir.Demokrasi başka türlü olabilir.Sanat başka türlü olabilir.Maneviyat başka türlü olabilir.Özgürlük bu “başka türlü olabilme” imkânıdır.

Ahmet Kaya'nın hayatını önemli yapan da budur.O, insanın kendisini yeniden ifade edebilme hakkını hatırlatır.Yılmaz Güney bu yeniden oluşun yalnızca düşüncede değil, hayatın somut koşullarında da aranması gerektiğini gösterir.Nâzım bunu şiire dönüştürür.Xanî bunu dile dönüştürür.Cizîrî bunu aşka dönüştürür.Feqiyê Teyran bunu doğaya dönüştürür.Dengbêj bunu hafızaya dönüştürür. Victor Jara bunu dayanışmaya dönüştürür.Ahmet Kaya bunu müziğe dönüştürür.Yılmaz Güney bunu görüntüye dönüştürür.Hepsinin altında aynı ontolojik hareket vardır: Verilmiş olanı aşmak.

Demokrasi, herkesin aynı şarkıyı söylemesi değildir.Demokrasi, farklı şarkıların aynı ülkede duyulabilmesidir.Demokrasi, farklı hikâyelerin aynı toplumda yaşayabilmesidir.Bir toplumun demokratik olgunluğu, çoğunluğun kendi sesini ne kadar yüksek çıkardığıyla ölçülmez.Azınlığın sesini ne kadar güven içinde çıkarabildiğiyle ölçülür.Gerçek özgürlük, yalnızca sevdiğimiz sanatçının konuşma hakkı değildir.Bize ters düşen sanatçının da konuşma hakkını savunmaktır.Gerçek çoğulculuk, yalnızca kendi kimliğimizi özgürce yaşamak değildir.Başkasının kimliğinin de özgürce yaşanmasını savunmaktır.Demokrasi, farklılıkların ortadan kaldırılması değil, farklılıkların birlikte yaşama kapasitesidir.Bir ülke ancak farklı dillerin, farklı müziklerin, farklı inançların, farklı düşüncelerin ve farklı yaşam biçimlerinin korkmadan yan yana durabildiği zaman gerçekten demokratikleşir.

Ahmet Kaya'yı bugün yeniden dinlediğimizde aslında yalnızca geçmişi dinlemiyoruz.Onu dinlerken coğrafyamızın geleceğini dinliyoruz.Yılmaz Güney'i yeniden izlediğimizde yalnızca geçmişin görüntülerine bakmıyoruz.Kendi toplumumuzun görünmeyen yüzlerine bakıyoruz.Nâzım'ı okuduğumuzda yalnızca şiiri okumuyoruz.İnsanın özgürlük ihtimalini okuyoruz.Xanî'yi okuduğumuzda yalnızca geçmişi hatırlamıyoruz.Dil ile varoluş arasındaki ilişkiyi yeniden düşünüyoruz.Cizîrî'yi okuduğumuzda aşkın insanı nasıl dönüştürdüğünü görüyoruz.Feqiyê Teyran'ı okuduğumuzda gökyüzünün hâlâ sınırların ötesinde olduğunu hatırlıyoruz.Victor Jara'yı dinlediğimizde, başka bir kıtadaki insanın acısının bizim acımızdan bütünüyle farklı olmadığını anlıyoruz.Ve bütün bu sesler bize aynı soruyu soruyor:Farklılıklarımızla birlikte yaşayabilecek miyiz?

Cizîrî'nin aşkını, Feqiyê Teyran'ın gökyüzünü, Xanî'nin dilini, Nâzım'ın insanını, Yılmaz Güney'in görüntüsünü, Victor Jara'nın gitarını, Ahmet Kaya'nın sesini aynı özgürlük evreninde buluşturabilecek miyiz?Benim cevabım evettir.Ama bu evet, benzemek üzerinden kurulamaz.Bu evet, farklı kalabilme cesareti üzerinden kurulmalıdır.Gerçek birlik, aynılık değildir.Gerçek birlik, farklılıkların özgürce ilişki kurabilmesidir.

Ahmet Kaya'nın gerçek mirası birkaç şarkının toplamı değildir.Yılmaz Güney'in mirası yalnızca birkaç film değildir.Nâzım'ın mirası yalnızca şiir kitapları değildir.Xanî'nin mirası yalnızca Mem û Zîn değildir. Cizîrî'nin mirası yalnızca beyitleri değildir.Feqiyê Teyran'ın mirası yalnızca kuşların hikâyesi değildir.Victor Jara'nın mirası yalnızca gitarından yükselen melodiler değildir.Bunların hepsinin ortak mirası, insanın kendisini aşabilme iradesidir.

Melayê Cizîrî bize aşkın insanı dönüştürdüğünü öğretir.Feqiyê Teyran bize gökyüzünün sınırlarının aşılabileceğini hatırlatır.Ehmedê Xanî bize dilin hafıza ve düşünce olduğunu gösterir.Nâzım Hikmet bize insanın hiçbir hapishaneye sığmayacağını söyler.Yılmaz Güney bize ezilen insanın yüzünü görmeyi ve görünmeyen hayatları sinemanın merkezine taşımayı öğretir.Victor Jara bize sanatın insanın yanında durabileceğini ve dayanışmanın sınır tanımadığını hatırlatır.Ahmet Kaya ise bütün bu sesleri modern dünyanın içindeki kırılgan bir insan sesinde yeniden buluşturur.

Merve'nin Ahmet Kaya'yı sevgiyle dinlemesi, bu büyük kültürel nehrin benim hayatımdaki en kişisel yankılarından biridir. Bir şarkı bazen geçmişten gelir ve sevdiğimiz insanın kalbinde yeniden doğar. Ben Merve'yi severken Ahmet Kaya'nın şarkılarını da başka türlü dinliyorum; çünkü aşk, insanın dünyayı duyma biçimini değiştiriyor. Bir melodi bir bakışa, bir akşama, bir hatıraya dönüşebiliyor. Aşk benim için dünyadan kaçış değil, dünyaya daha derinden bağlanma biçimidir. Kırılabileceğini bile bile sevmek, hayatın geçici olduğunu bile bile ona tutkuyla sarılmaktır. Aşk da biraz böyle bir oluş değil midir?

Oluş felsefem bütün bu seslerden şu sonucu çıkarır:İnsan bitmiş değildir.Kültür bitmiş değildir. Ahlak bitmiş değildir. Maneviyat bitmiş değildir.Toplum bitmiş değildir.Tarih bitmiş değildir. Özgürlük bitmiş değildir.Dünya bitmiş değildir.Her şey oluşmaktadır.Biz de oluşuyoruz. Birbirimizle ilişki içinde oluşuyoruz. Aşkla, acıyla, müzikle, şiirle, sinemayla, öğrenmeyle, hafızayla, itirazla, dayanışmayla, umutla, özgürlükle oluşuyoruz.Ahlakı, maneviyatı, tarihi, hukuku, siyaseti, edebiyatı, sanatı, kimliği ve dünyayı tamamladığını iddia eden bütün sahtekar seslere kulaklarımı tıkıyorum.

Ahmet Kaya'nın, Güney’in, Nâzım’ın, Feqiyê Teyran’ın, Ehmedê Xanî’nin, Jara’nın sahici seslerinin hâlâ niçin yaşamakta olduğunu anlıyorum.Bazı şarkılar geçmişte kalmaz.Bazı filmler yalnızca perde üzerinde kalmaz.Bazı şiirler yalnızca kitaplarda yaşamaz.Bazı gitar sesleri yalnızca bir kıtada duyulmaz.Bazı kültürler yalnızca geçmişin hatırası değildir.Bunlar insanın geleceğe doğru yürüme biçimine dönüşür.Ve bazı insanlar öldükten sonra bile konuşmaya devam eder.Ahmet Kaya'nın sesi de böyle bir sestir.Onun sesi, Cizîrî'nin aşkından, Feqiyê Teyran'ın semasından, Xanî'nin dilinden, Nâzım'ın özgür insanından, Yılmaz Güney'in karanlık perdeden yükselen görüntülerinden, Victor Jara'nın gitarından geçerek bize ulaşan bir sestir.

Kaya’nın sesi, bir halkın sesi olduğu kadar insanlığın da sesidir.Bir kimliğin sesi olduğu kadar kimliklerin özgürce yaşayabilmesinin de sesidir. Bir dönemin sesi olduğu kadar gelecek ihtimalinin de sesidir. Onun sesi, varlığın oluşa, sessizliğin söze, acının sanata, görüntünün hafızaya, müziğin dayanışmaya, farklılığın çoğulluğa ve insanın özgürlüğe dönüşmesinin sesidir.

Ahmet Kaya'yı anlamak, bir şarkıcıyı anlamaktan daha fazlasıdır.Yılmaz Güney'i anlamak, bir yönetmeni anlamaktan daha fazlasıdır.Nâzım'ı anlamak, bir şairi anlamaktan daha fazlasıdır.Victor Jara'yı anlamak, bir Latin Amerikalı protest sanatçıyı anlamaktan daha fazlasıdır.Xanî'yi, Cizîrî'yi ve Feqiyê Teyran'ı anlamak, yalnızca geçmişi öğrenmek değildir.Bütün bunlar insanın neden kendi sesine ihtiyaç duyduğunu anlamaktır.İnsan sustuğunda yalnızca bir ses kaybolmaz.İnsan sustuğunda bir dünya kaybolur.İnsan konuştuğunda yalnızca bir söz söylenmez.İnsan konuştuğunda, yeni bir dünya mümkün hâle gelir.İnsan şarkı söylediğinde yalnızca bir melodi doğmaz.İnsan şarkı söylediğinde, bir hafıza yeniden canlanır.İnsan film yaptığında yalnızca görüntüler ortaya çıkmaz.İnsan film yaptığında, görünmeyen hayatlar görünür olur.İnsan şiir yazdığında yalnızca kelimeler yan yana gelmez.İnsan şiir yazdığında, başka bir varoluş ihtimali açılır.İnsan dayanışma gösterdiğinde yalnızca başkasına yardım etmez.İnsan dayanışma gösterdiğinde, kendi insanlığını da yeniden kurar.Özgürlük tam da bu mümkünlükte başlar. Ve özgürlük olduğunda oluş devam eder.