ÖZGÜR BİREYİN HAYATI: KOPUŞ, DİRİLİŞ VE DENEYİM
Bir gün fark etme olgunluğuna erebileceğimiz en derin ve acı gerçeklik şudur: Kendimize ait bir hayatı yaşadığımızı sanırken hep başkalarının kurduğu bir dilin, dinin, kimliğin ve dünyanın içinde yaşamışızdır. Adına din denmiştir, gelenek denmiştir, ahlak denmiştir, dava denmiştir, millet denmiştir, aile denmiştir; ama sonunda bütün bu büyük kelimelerin, illüzyonların ve kurguların arasında kendimizi kaybetmişizdir. Yalanlara ve yanılsamalara itaat ederek yaşadığımız hayat, bizim hayatımız değildir. İşte kopuş burada başlar. Kopuş, bir şeyi reddetmekten önce, o şeyin içinde nasıl silindiğimizi fark etmektir. İnsanın özne olması, ancak kendini taşıması ve yaşamasıyla mümkündür. Bir fikrin, bir grubun, bir dinin, bir kutsalın, bir soyut idealin, bir kimliğin taşıyıcısı olan insan, köleleşmekte, kullaşmakta, nesneleşmekte ve kendinde bir tür iç sürgün ve yıkım yaşamaktadır.
Özgür birey, bu sürgünü ve yıkımı kabul etmeyendir.Özgür birey, kendini hayata dönüştürmek için çaba sarfeden kişidir. O, kendisine dışarıdan sunulan kutsallara, doğmalara, kurgulara ve kimliklere hemen kul olmaz ve itaat etmez. Bir düşüncenin ve doğmanın büyük görünmesi, onu haklı kılmaz. Bir inancın kadim olması, onu zorunlu olarak hakikat yapmaz. Bir davanın yüceliği, insanı ezmesini meşrulaştırmaz. İnsanın hayatı, soyut ve sahte anlamlar uğruna israf edeceği bir malzeme değildir. Sahte anlamlar ve yalanlar, insanı tüketmeye başladığında, en önce insanın kendisi kaybolmaktadır. Özgür birey, “bu bana ne yapıyor?” diye sorar. “Bu fikir beni büyütüyor mu, yoksa benden bir şey mi çalıyor?” diye sorar. “Bana yüklenen bu kutsallık gerçekten benim mi, yoksa bana yabancı bir gücün dili mi?” diye sorar. Özgür birey, hayatına çöken yalanları ve yanılsamaları sorgulayandır.
Modernlik, bu soruların sorulması cesaretiyle başlayan insanlaşma, özgürleşme ve olgunlaşma sürecidir. Modernlik, yalnızca şehir, teknoloji, kurum veya hukuk değildir. Modernlik, modern ve medeni zihniyettir.Modernlik, insanın kendisini bir kabilenin ve klanın parçası olarak değil, kendi hayatının sahibi olarak görmeye başlamasıdır. Modern insan, mutlak hakikatlerin gölgesinde, vesayetinde ve tahakkümünde yaşamayı reddedendir. O, saygıyı kör itaate dönüştürmez. Gelenekten öğrenir, ama geleneğin kölesi olmaz. Dinle konuşur, ama dinin içine kapanmaz. Ahlakı önemser, ama ahlakı bir zincir gibi boynuna takmaz. Özgür birey, insana dışarıdan dayatılan her “olmalısın” buyruğunun, biraz daha fazla yaşamı eksilttiğinin ve çaldığının bilincindedir
Bedevî zihniyetin karşısında duran güç, özgür bireyin bu bilincidir. Bedevî zihniyet, hakikatten çok aidiyeti sever. Kimin yanında olduğun, ne düşündüğünden daha önemlidir. Ne kadar doğru olduğun değil, ne kadar sadık olduğun önemlidir. Böyle bir dünyada insanın aklı değil, bağımlılığı ölçülür. Kadın, birey olarak değil, bir rol olarak görülür. Beden, varoluşun doğal bir parçası değil, kontrol edilmesi gereken bir alan gibi düşünülür. Arzu bastırılır, sevgi denetlenir, haz suçlulaştırılır. İnsanın bedeni, onun dünyayla ilk ilişkisidir. Beden küçümsendiğinde, insanın kendisi küçülmektedir. Beden özgürleştiğinde ise düşünce de, vicdan da, sevme biçimi de genişlemektedir.
Kadın, küçük ve önemsiz bir detay değildir. Kadın, özgür birey olmanın tam merkezidir. Kadın özgür değilse, özgür birey yoktur. Kadını ikinci plana iten her kültür ve doğma, insanın yarısını susturmaktadır. Kadın kendi arzusunu seçemiyorsa, kendi sevgisini yaşayamayorsa, kendi bedenine dair söz kuramıyorsa, orada insanlık tamamlanmış sayılmaz. Kadın, bir başkasının hayatında rol oynayan haz oyuncağı değildir. Kadın, kendi hayatının kurucusu özgür bireydir. Kadını kendi hayatının kurucusu ve öznesi olarak tanımayan bütün kültürler ve doğmalar, ataerkil vahşettirler. Kadının özgürlüğü yalnızca kadın için değil, bütün insanlık için bir ölçüdür. Kadın bastırıldığında, insanlık sadece ahlaken değil, ontolojik olarak da darlaşmakta, daralmakta ve donmaktadır.
Özgür birey, hazdan korkmaz. Sevgiye mesafeli durmaz. Aşkı yalnızca ruhun yüceliği olarak değil, bedenin hakikati olarak da yaşar. Sevişmek, utanılacak bir yanlış değildir.Sevgi ve tutku, karşılıklı rıza, güven ve açıklık içinde yaşandığında insanı kendine yaklaştıran bir varoluş biçimidir. Haz, eğer baskının değil özgürlüğün içinden doğuyorsa, insanı aşağı çekmez. Haz, insanı daha canlı, daha dürüst ve daha sahici kılar. İnsan, kendi bedenini suç olarak gördüğü sürece, kendisini de suçlu görür. Kendi teninden utanan bir bilinç, kendi varlığından da utanır. Özgür birey, hem aklını, hem bedenini sahiplenen kişidir. Özgür birey, kendini bölmez.Özgür birey, hayatını parçalamaz.Özgür birey, kendisini tek bir kutsalın, tek bir dogmanın, tek bir ideolojinin, tek bir kimliğin, tek bir kültürün içine kapatmaz.
Dinin bütünüyle reddedilmesi veya kabul edilmesi, kişisel bir tercihtir. Özgür birey için asıl olan din olgusunun sürekli eleştiriye tabi olması için kapıların açık olmasıdır. Din alanında eleştiri kapıları açık olmalıdır. Doğmatizmin ve dinperestliğin, insanı yutan korkunç bir canavara dönüşmemesi için eleştiri kapılarının sonuna kadar açık olması hayati derecede önemlidir. Hiçbir metin, otorite değildir. Edebi, felsefi, dini, mitolojik ve bilimsel metinler, insanı derinleştirdiği ve olgunlaştırdığı ölçüde değerlidirler. İnsanı susturan, donduran ve korkutan metinler, insanı köleleştiren bir tahakküm aracıdırlar. İnsanın vicdanını büyüten bir ahlak ve maneviyat dili ve imkanı olmaktan çıkan dinler ve doğmalar, bireye ve hayata çöken sosyal ve siyasal bir düzen dayatmaları durumunda, orada artık maneviyat ve ahlak yoktur. Orada olan şey, denetim, disiplin ve dayatmadır. İnsan, kendi aklını kullanmadan ahlaklı olamaz. İnsan, kendi vicdanını duymadan doğru yaşayamaz. İtaat, erdem değildir. İtaat, insanı küçülten en kaba ve katı bir maskedir.
Modern dünyada köhnemiş, küflenmiş ve katılaşmış eski değerlerle ve kabullerle özgür birey olarak yaşamanın imkanı yoktur. Köhnemiş, küflenmiş ve katılaşmış temellere, kimliklere, kurgulara ve vehimlere ihtiyaç yoktur.Özgür birey, köhnemiş ve katılaşmış putların gölgesinde ve vesayetinde yaşamayı reddeden bireydir. Özgür birey, yaşamayı kendi değerlerini yaratma tecrübesi olarak görmektedir. Yaşamak ve yaratmak, kabalık, keyfilik ve kaos anlamına gelmemektedir. Kendi değerini yaratmak için yaşamak, kendini başkasının fikrine teslim etmemek, içindeki canlı gücü ciddiye almak, soyut davaların değil, kendi gerçek hayatının sorumluluğunu taşımaktır. İnsan, bu dünyaya hiçbir hazır paketle gelmez. İnsan, kendi varlığını yaşayarak ve deneyimleyerek kurar. Birey, kendi hayatını kurarken başkasının benliğini ve özgürlüğünü ezmemeli ve yok etmemelidir. Özgürlük, yalnızca “ben” demek değildir. Özgürlük, “ben”in başkasını yok etmesine izin vermemektir.
Özgür birey büyük kurguların büyüsüne kapılmaz ve onlara teslim olmaz. İnsanlık, millet, dava, mezhep, kutsal, tarih, ahlak, medeniyet… İnsanı büyüttükleri sürece fikirler değerlidir. İnsan, hiçbir fikre tapmamalıdır ve bağımlı olmamalıdır. İnsan, hiçbir fikir ve inanç için var olmaz. Bütün fikirler ve inançlar, insana hizmet ettikleri sürece anlamlıdırlar. İnsan hayatından daha değerli ve üstün olduğunu iddia eden bir fikir, çok tehlikelidir. İnsanın hayatı, hiçbir soyut idealin yakıtı değildir. İnsanın kendisi, kendi varlığı, kendi duygusu, kendi sevme biçimi, kendi bedeni, kendi aklı ve kendi onuru, hiçbir kavramın, kutsalın, kabulün, kurumun ve kaynağın arka plan malzemesi ve yakıtı olamaz.
İnsan, kopuşla özgürleşir. İnsan, kendini kendine yabancılaştıran bütün o büyük seslerden, yalanlardan ve yanılsamalardan ayrılır. Kopuş olduğu anda doğuş da başlar. Kendi hayatını bir başkasının adına yaşamaktan vazgeçen insan, ilk kez gerçekten nefes alır. Kendine ait olmayan yükleri bırakır. Kendisine kutsal diye sunulan ama onu küçülten şeylerden çekilir. O zaman yalnız kalabilir. O zaman kendisiyle birlikte olur. O zaman korkabilir. O zaman düşünebilir. O zaman sevdiğinde daha kırılgan olabilir. O zaman sahici olabilir. O zaman bedeniyle, arzularıyla, aşkıyla, tutkusuyla, vicdanıyla, aklıyla tam bir insan olabilir.
Özgür birey, tam olarak yaşamanın peşindedir ve arayışındadır. Özgür birey, kabileye sığmaz ve sığınmaz. O, dogmaya teslim olmaz. O, hayali putların önünde diz çökmez. O, kendi hayatını, kendi değerini, kendi dilini, kendi bedenini ve kendi sevgisini sahiplenir. Bu sahipleniş, bencillik değildir. Bu, insanın kendisini geri almasıdır. Başkasının fikri içinde eriyen insan, büyümez ve gelişmez. Başkasının kalıbları, kabulleri ve kaynakları içinde eriyen insan, kaybolur ve küçülür. Kendisine dönen insan, ilk kez kendini ve dünyayı daha derinden görmektedir.
Gerçek doğuş, insanın kendisine ve doğaya dönüştür ve yaşamaktır. Kopan insan, kendisine yabancılaştırılmış hayatı bırakır ve kendi varlığını yeniden kurar. Kopuş acı verir. Fakat acı vermeyen kopuş, zaten kopuş değildir. Doğuş da öyledir. Doğuş, önce sarsar, sonra açar. Kopuş ve doğuş, insanı kendi hayatının sahibi yapmaktadır. Kendi hayatının sahibi olma, hiçbir dogmanın, hiçbir soyut kutsallığın, hiçbir kabileci çağrının bireyin elinden alamayacağı kadar insanın varoluşsal hakkıdır.