MERVE, DOĞA, KUZU, AŞK: YAŞAMIN ŞARKISI
Kuzu, aşkın en yumuşak hâli gibi doğanın koynunda durur. Merve ise o dinginliğin içinden geçen sıcak bir bahar rüzgârıdır. İlk bakışta biri bir hayvanı, diğeri bir insanı anlatıyor gibi görünür. Oysa daha derinden bakıldığında kuzu, Merve, doğa ve aşk; aynı varoluş hikâyesinin farklı yüzleridir. Ve bu hikâye, aklın tek başına kuramayacağı kadar sıcak, kalbin tek başına taşıyamayacağı kadar büyük, ruhun ise ancak sevgiyle anlayabileceği kadar derindir.
Bir kuzunun gözlerinde dünyanın bütün gürültüsünü susturan bir sessizlik vardır. O sessizlikte ne iktidar bulunur ne de tahakküm arzusu. Orada yalnızca yaşamın kendisi vardır. Kuzu, insanın çoktan kaybettiği masumiyetin ve doğallığın yaşayan metaforudur. Bu yüzden kuzuya bakmak, yalnızca bir varlığa bakmak değil; insanın kendi unutulmuş özüne, kendi yitirilmiş inceliğine, kendi derin ve yaralı masumiyetine bakmaktır.
Merve ise yalnızca bir insan değildir. Merve, yaşamın güzelliğini fark etme yeteneğidir. Bir ağacın gölgesinde serinleyen öğle vakti, rüzgârın saçlarda bıraktığı dokunuş, yağmur sonrası toprağın kokusu ve sevilen bir yüzün gülümsemesi aynı anlam dünyasında buluşur. Onun adı bazen bir gülüşte, bazen bir bakışta, bazen de dut ağacının altında uzayan bir öğleden sonrasında yankılanır. Çünkü bazı insanlar bir hayatın içine girmez; bir hayatın iklimine dönüşürler.
Aşk, çoğu zaman iki insan arasındaki duyguya indirgenir. Oysa aşk bundan çok daha büyük bir şeydir. Aşk, insanın varoluşa açılmasıdır. Bir kuzuya şefkatle bakabilmek, bir ağacın altında huzur bulabilmek, bir insanın varlığında hayatın güzelliğini hissedebilmek aşkın farklı biçimleridir. Aşk, yaşamı olduğu gibi kabul etmenin ve ona hayranlık duymanın estetik bilincidir.
Nazım Hikmet'in dizelerinde olduğu gibi, aşk burada yalnızca iki insan arasında yaşanan bir duygu değildir; dünyayı değiştiren, insana yeryüzünü yeniden sevdiren büyük bir yaşama iradesidir. Cemal Süreya’nın ince ironisi ve yaralı zarafeti ise Merve’nin adında gizli bir titreşim gibi durur; aşkın hem kırılgan hem büyüleyici tarafını fısıldar.
Stendhal’in “kristalleşme” dediği o büyüleyici an burada hissedilir: Bir bakışın, bir gülüşün, bir ismin etrafında hakikatin parlaması… Merve’nin varlığı, zihinde bir kristal oluşumu gibi çoğalır; her ayrıntı aşkla büyür, güzelleşir, idealize edilir. Aşk, burada bir duygu değil, algının dönüşümüdür; gerçekliğin, sevgi tarafından yeniden yazılmasıdır.
Balzac’ın dünyasında ise aşk, toplumsal gerçekliğin içinden geçen büyük bir tutkudur. İnsan sadece severek değil, aynı zamanda yaşadığı dünyanın baskılarıyla, sınırlılıklarıyla, arzularıyla da şekillenir. Bu yüzden kuzu kadar masum olan şey, insan dünyasında karmaşıklaşır. Aşk hem saf bir duygu hem de hayatın içinde mücadele eden bir güç olur. Merve’nin güzelliği, Balzacçı bir dünyada hem kader hem çatışma hem de tutkuya dönüşür.
Günümüz dünyası insana her şeyi ölçmeyi, hesaplamayı ve tüketmeyi öğretiyor. Doğayı kaynaklara, insanı kimliklere, sevgiyi ise çıkar ilişkilerine dönüştürüyor. Fakat kuzu bütün bu hesapların dışında durur. Onun varlığı bize yaşamın değerinin faydadan değil, varoluşun kendisinden geldiğini hatırlatır. Bir kuzunun çayırda koşmasının anlamı onu açıklayan teorilerde değildir; onun koşuşunun kendisindedir. Çünkü bazı şeylerin anlamı, yalnızca güzel olmalarından gelir.
Kendi hümanist ve özgürlükçü çizgimden baktığımda insan, dogmalarla değil, yarattığı anlamlarla büyür. İnsan olmanın özü teslimiyet değil, farkındalık; korku değil, özgürlük; itaat değil, yaratıcı varoluştur. Doğa bu anlamda insanın en büyük öğretmenidir. Çünkü doğa sürekli oluş hâlindedir. Nehir akar, rüzgâr eser, ağaç büyür, kuzu koşar ve insan sever.
Kuzu bu oluşun masumiyetidir.Merve bu oluşun güzelliğidir. Aşk bu oluşun ateşidir. Doğa ise bütün bunları birbirine bağlayan büyük yaşam ağıdır. Belki de insanın en büyük görevi dünyaya bir sahip gibi değil, bir âşık gibi bakabilmektir. Çünkü âşık olan insan, fethetmek yerine anlamaya çalışır; tüketmek yerine korur; hükmetmek yerine ilişki kurar. Bir kuzunun sessiz bakışında, sevilen bir kadının gözlerinde ve bahar rüzgârının taşıdığı kokuda aynı hakikati hisseder: Yaşam, sahip olunacak bir nesne değil, katılınacak bir mucizedir.
Ve bazen bir dut ağacının altında, sabah güneşinin yapraklardan süzüldüğü bir anda, insan bunu bütün açıklığıyla hisseder. Merve'nin gülüşü çayın buharına karışır. Rüzgâr saçlarına dokunur. Uzakta bir kuzu meleşir. Dünya bir anlığına sessizleşir. O sessizlikte ne ideolojiler vardır ne de çatışmalar. Yalnızca yaşamın çıplak güzelliği vardır. Nazım’ın umutla bakan gözleriyle, Cemal Süreya’nın aşka eğilen kalbi arasında kurulmuş görünmez bir köprü gibi.
Bu yüzden kuzu, Merve, doğa ve aşk birbirinden ayrı değildir. Hepsi yaşamın büyük şiirinin farklı dizeleridir. İnsan bu şiiri duyabildiği ölçüde özgürleşir. Çünkü aşk, doğanın insandaki sesidir; doğa ise aşkın evrendeki bedenidir. Merve, bu ses ile bedenin buluştuğu yerde ortaya çıkan güzelliktir. Kuzu ise bize her gün yeniden hatırlatır ki hayatın en derin bilgeliği, çoğu zaman en saf ve en sessiz varlıklarda saklıdır.
Ve belki de bütün felsefenin, bütün sanatın, bütün şiirin ve bütün hümanizmin söylemeye çalıştığı şey budur: İnsan, yaşamı sevdiği ölçüde insandır. Aşkı çoğalttığı ölçüde özgürdür. Doğayla yeniden bağ kurduğu ölçüde kendisidir. Kuzuya, ağaca, rüzgâra ve sevdiği insana aynı hayranlıkla bakabildiği gün, varoluşun gerçek şarkısını duymaya başlayacaktır. şarkının adı bazen doğadır. Bazen aşktır. Bazen Merve’dir. Ama özü daima yaşamdır. Ve yaşam, sevildiğinde güzeldir. Aşkla yaşandığında ise şiire dönüşür.