EVRENSEL DÜŞÜNMEK
Yüce Allah kainatı müthiş bir düzen ve program üzere yaratmıştır. Belki yüzlerce, belki binlerce galaksi içinde milyonlarca güneş sisteminden sadece biri olan bizim güneş sistemimizde de bildiğimiz anlamda canlılığın, yaşamın olduğu tek gezegen bizim gezegenimiz Dünya’dır. İstesek de istemesek de hayatımızı sürdürebileceğimiz başka bir gezegen şimdilik yok.
Hiçbir şekilde alternatifi bulunmayan ve Rabbimiz tarafından bizim için sayısız nimetlerle donatılmış bu dünyada yaşarken bu dünyaya zarar vermeden yaşamanın diğer adıdır evrensel düşünmek.
Bazen haberlere konu olan çöp ev hikayeleri vardır. Bu evlerde yaşayan insanlar kullandıkları hiçbir eşyayı atmadıkları gibi ‘’bir gün lazım olur’’ düşüncesiyle dışarıdan da sürekli oraya malzeme taşırlar. Sonra bu evde kendi sağlıklarını da kaybederler. Evin kokusu mahalleyi rahatsız etmeye başlayınca belediyelerin ilgili birimleri tarafından boşaltılır. İşte yaşadığımız Dünya da böyledir. Ancak bu dünyayı yaşanamaz hale getirdiğimizde bu dünyayı boşaltma ve temizleme imkanı yok gibidir.
Bu dünyada insandan başka yaşayan hiçbir canlı atık üretmez. Üretse bile bu atık başka canlıların yaşam alanı ya da kaynağı olur. Ancak insanın ortaya çıkardığı, kullanıp attığı ürünler dünyayı kirletir. Yine insandan başka dünyadaki yaşam döngüsüne zarar veren başka bir canlı da yoktur. Peki insan Dünya’yı kirletmeden, Dünya’daki diğer canlılara zarar vermeden yaşayamaz mı?
Dünyadaki eko sisteme uygun olarak, bu eko sistemi bozan değil, bunun bir tamamlayıcısı olarak yaşarsa tabi ki yaşayabilir. Bunu başta İslam olmak üzere bütün inanç sistemleri de emreder veya tavsiye eder. Bu döngü içinde kalmaya biz kısaca ‘’SIFIR ATIK’’ diyoruz. Bu kavramı ülkemizde ve Dünya’da öne çıkaran, Emine Erdoğan’ın başlattığı ‘’SIFIR ATIK hareketi’’ nin konuya katkıları devasa boyutlara ulaşmıştır.
Sıfır atık kavramının güncel anlamı, atıkların sadece geri dönüştürülmesini değil, döngüselliğe dayalı bir kaynak ve atık yönetimi yaklaşımıyla atık oluşumunun henüz tasarım ve üretim aşamasındayken tamamen engellenmesini veya en aza indirilmesini ifade eder. Günümüzde sıfır atık, sadece çöp kutularını ayırmakla sınırlı doğrusal bir süreç olmaktan çıkmış; ürün, bileşen ve malzemelerin mümkün olan en uzun süre ekonomide kalmasını amaçlayan döngüsel ekonomi modelinin en temel yapı taşı haline gelmiştir.
Dünyada bir kişinin yapacağı bir davranış olumlu ve olumsuz anlamda kelebek etkisi yapabilir. Bir kişinin "Sadece bir tane plastik pipet/bardak kullanmaktan ne çıkar?" diyerek yaptığı küçük bir tüketim seçimi, milyarlarca insan tarafından tekrarlandığında okyanuslarda devasa plastik adalarına (Büyük Pasifik Çöp Yaması) dönüşür. Evde çöpe atılan küçük bir elektronik atık içindeki ağır metaller, kilometrelerce uzaktaki bir yeraltı su kaynağını ve dolayısıyla binlerce insanın sağlığını etkileyebilir. Ya da Sizin evinizde bez çanta kullanmaya başlamanız veya organik atıklarınızı komposta dönüştürmeniz küçük bir adımdır. Ancak bu adım yerel esnafın ambalaj alışkanlıklarını, belediyenin atık toplama politikasını ve nihayetinde küresel karbon emisyonlarını düşüren bir zincirleme reaksiyonu tetikler. Bireysel bir farkındalık, toplumsal bir dönüşümün kıvılcımı olur. Doğaya bıraktığınız her atık veya koruduğunuz her kaynak, karmaşık bir ekosistem içinde dönüp dolaşarak iklim, tarım ve kendi sağlığınız üzerinde büyük bir etki olarak geri döner.
Endüstriyel düzeyde, tasarım aşamasında yapılan tek bir küçük değişiklik, tedarik zincirinin tamamında, lojistikte ve ürünün kullanım ömrü sonunda devasa bir tasarruf ve çevre koruma dalgası yaratır.
Bir ürün tasarlanırken, ömrü bittiğinde parçalarına kolayca ayrılabilecek şekilde tasarlanması endüstriyel kelebek etkisinin en büyük örneğidir. Örneğin; bir akıllı telefonun yapıştırıcılar yerine vidalarla monte edilmesi, o telefonun çöpe gitmesini engeller; kolayca tamir edilmesini veya geri dönüştürülmesini sağlar.
Bir fabrikanın atığının, yanındaki başka bir fabrika için ham madde haline gelmesi, örneğin; bir tekstil fabrikasının kırpıntı kumaş atıkları, bir otomotiv fabrikası tarafından araç içi ses yalıtım malzemesi olarak kullanılabilir. Bu küçük iş birliği, sıfır atık döngüsünü devasa bir endüstriyel ölçeğe taşıyabilir.
Görüldüğü gibi sıfır atık mantığıyla hem bireysel boyutta hem de endüstriyel boyutta atılacak küçük bir adım küresel ölçekte kelebek etkisi yapacaktır. Neil Armstrong'un Ay yüzeyine ilk kez ayak bastığında söylediği ünlü "Benim için küçük, insanlık için büyük bir adım" sözünde olduğu gibi bizim de ‘’sıfır atık’’ konusunda atacağımız küçük bir adım insanlık için büyük sonuçlar doğurabilir. Herkes bilmeli ki şimdilik evrende başka bir Dünya yok. Değerini bilelim.