ATATÜRK'ÜN DEVRİM DÜŞÜNCESİNİN KAYNAĞI
Önceki bir yazımda bahsetmiştim: Mustafa Kemal Paşa, Temmuz 1918'de, tedavi için Viyana yakınlarındaki kaplıca şehri Karlsbad' a gitmişti. Karlsbad' da, subay arkadaşı Emin Bey ve onun eşiyle birlikte bir akşam yemeği sonrası sohbetinde, sosyal devrimden bahsetmişti:
"Benim elime büyük bir yetki ve güç geçerse, sosyal yaşamımızda arzu edilen devrimi bir anda, bir darbeyle yapacağımı sanıyorum..."
Mustafa Kemal Paşa'nın , Erzurum Kongresi devresinde, maiyetinde bulunan emekli vali Mazhar Müfit Bey''e, gizli kaydıyla Cumhuriyet kurulmasından bahsettiğini de, öğrendim.(1)
Bu kere, büyük tarihçimiz Halil İnalcık'ın bir kitabınnın, Atatürk devrim düşüncesinin kaynağına dair bir bölümünü okudum. kısaca bahsedeceğim.
II. Abdülhamid döneminde, "kültür v e eğitim alanında" büyük bir gelişme olmuştu."Sivil batıcı eğitimin genelleşmesi, batıcı zihniyette bir seçkin sınıfın oluşmasına" yol açmıştı.
Düşünce dünyasına "pozitif bilim yaklaşımını egemen kılmak, devleti halk egemenliği temeline oturtmak" ve eşitliği insanlığa kapsayan "Atatürkçülüğün temel ilkeleri, onun gençliğinde aydınlar arasında yaygın fikirlerdi."
"Bu aydınlanma çağında", tıbbıye, askeri mekteplerde "laik ve Batıcı, yeni bir kuşak yetişmiştir. " Atatürk, "bu kuşağın bir temsilcisi" idi.
"Garpçılık" denilen bu fikir hareketinin temel esasları, şöyle özetlenebilir:
Halkın benimsediği İslam'da, hurafeler hakimdi. Bu inanç, çağdaş medeniyeti benimsemeye engeldir."
"... İslamiyet, modern uygarlığa ayak uyduramaz. ..." İslam'da reform gereklidir.
"Garpçılara göre din, bireyin vicdan işidir..."
Garpçıların görüşleri, "Atatürk'ün din ve toplum üzerinde, Cumhuriyet dönemi siyasetine, "önemli ölçüde yön vermiştir. Garpçı milletvekili "Kılıçzade Hamdı' nın 'Garpçılık Planı', Atatürk tarafından TMM' den geçirilen kanunlarla Cumhuriyet'e mal edilmiştir."
"Kılıçzade, Atatürk'ten önce, Latin harflerinin alınmasını, kılık kıyafette batı insanı gibi giyinilmesini, fes yerine şapkanın kabulünü, tesettürün bırakılmasını, medreselerin kaldırılmasını önermiştir..."
M. Ş Hanioğlu' na göre, Garpçıların yukarıda bahsedilen görüşlerinin, "Atatürk döneminde, milliyetçilikle bağdaştırılarak, bir ideoloji konusu olmuş, serbest düşünce, ilim, bu ideolojide kazanmıştır." (2)
1. Erzurum'dan ölümüne kadar Atatürk'le beraber, Mazhar müfit kansu, İstanbul, 3. baskı, 2025
2. Osmanıl tarihine İslamiyet ve Devlet, Halil İnalcık, İstanbul, 2016