EN SON HANGİ DÜŞÜNCENİN GERÇEKTEN SANA AİT OLDUĞUNU HATIRLIYORSUN?
Bölüm IV
Toplumlar Nasıl Bölünür?
Bir toplumu zayıflatmanın en kolay yolu, onu dışarıdan vurmak değildir. En kolay yol, insanların birbirine bakışını değiştirmektir. Çünkü bir toplum dış tehdit karşısında birleşebilir; ama içeride birbirine güvenmeyen insanlar bir araya gelmekte zorlanır.
Tarih boyunca bunun sayısız örneği görüldü. Aynı dili konuşan, aynı şehirde yaşayan, aynı geçmişi paylaşan insanlar bir süre sonra birbirini anlamakta zorlanmaya başladı. Bu çoğu zaman bir anda olmadı. Büyük kırılmaların çoğu küçük duyguların birikmesiyle ortaya çıktı.
Bir toplum bölünmek istendiğinde önce ortak duygular zayıflatılır. İnsanların birbirine benzediği yönler değil, farklı oldukları yönler öne çıkarılır. Kimlikler keskinleştirilir. Herkes kendisini bir grubun parçası olarak tanımlar, ama karşısındaki insanı artık yalnızca o grubun temsilcisi olarak görmeye başlar.
Bu noktadan sonra konuşma dili değişir. İnsanlar birbirine fikir üzerinden değil, kimlik üzerinden yaklaşır. Birinin söylediği şey doğru ya da yanlış olduğu için değil, “kimden geldiği” için değerlendirilir. Aynı cümle farklı ağızlardan çıktığında tamamen farklı anlamlar kazanır.
Bir süre sonra insanlar tartışmayı bırakır. Çünkü tartışma ortak bir zemin gerektirir. Ortak zemin kaybolduğunda geriye sadece taraflar kalır. Tarafların olduğu yerde ise konuşma değil, savunma vardır. Herkes kendi cephesini korumaya başlar.
Bu süreç çoğu zaman sessiz ilerler. Kimse “artık bölünüyoruz” diye bir karar almaz. Ama günlük konuşmaların tonu değişir. Şüphe artar. İnsanlar birbirine daha hızlı kızar, daha kolay kırılır. Ve bir noktadan sonra farklı düşünen kişi yalnızca karşı görüşte biri değil, tehdit olarak görülür.
Toplumların kırılgan olduğu an tam da budur. Çünkü bu noktada insanlar ortak bir geleceği konuşmayı bırakır. Herkes yalnızca kendi grubunun güvenliğini düşünür. Oysa toplum dediğimiz şey, farklı insanların birlikte yaşayabilme becerisidir. Bu beceri zayıfladığında, geriye sadece kalabalık kalır.
Bir toplumu güçlü yapan şey aynı düşünmesi değil, farklı düşüncelere rağmen birlikte kalabilmesidir. Fakat bu denge bozulduğunda en küçük fikir ayrılığı bile büyük bir kopuşa dönüşebilir. İnsanlar birbirini dinlemek yerine etiketlemeye başlar.
Bugün dünyanın birçok yerinde gördüğümüz gerilimlerin arkasında da bu süreç vardır. İnsanlar birbirini tanımadan yargılıyor, dinlemeden cevap veriyor, anlamadan karşı çıkıyor. Ve farkında olmadan aynı toplumun insanları birbirine yabancılaşabiliyor.
Belki de bu yazı dizisinin en önemli sorusu burada ortaya çıkıyor: Bir toplumun insanları ne zaman birbirini rakip olarak görmeye başlar? Ve bu noktadan sonra yeniden konuşmak mümkün müdür?
Bir sonraki bölümde bu soruya biraz daha yaklaşacağız. Çünkü mesele yalnızca düşüncelerin nasıl üretildiği değil; aynı zamanda insanların nasıl yeniden konuşabileceğini bulmaktır.