VER CÂNI BUL CÂNÂNI

Ver cânı Bul Cânânı

Ne dedi Peygamberimiz:

“Mûtû kalbe mûtû en-temûtû! Ölmeden önce ölünüz.” Bu sözü iyi anlamalı. Bu yolda kaide budur: Ölmeden önce ölmek gerekir. Ölmezden ön ölmenin sebebi, şu sözün gerçeğini anlamaktır: “Ver cânı bul cânânı!” Böyle koymuş kaidesini. Hak erenler cân verir, cân alır. Yolun sahibi de senden cân ister. Hak iline geçmek istiyor musun? Evet. Öyleyse cân alırlar oraya geçmek için bâc (vergi)!. 

Ey Niyâzî ölmeyince eremezsin vuslata

Âdet oldur yâr ilinde cân alırlar hüsne bâc

“Bâc” toprak bastı parası demek. Güzelin bedeli var. 

“Cân” ne? Biz özümüze çağrıldık, aslımız olan rûh-ı küllü, o büyük ruhu aramaya çıktık. Biz o bütünün içindeyiz. Biz ondaydık ama kendimizi ondan ayrı sandık. Bu durum şuna benzer: Bu bütün bir okyanusa benzer biz de o okyanus içinde bir fincan su. Okyanustan alınan su aslından ayrı mı, aslı gibi mi? O bir fincan su okyanusun içindedir. Şimdi ayır ayırabilirsen? Ondan ayrı olmadığını bilmek mi istiyorsun, ölmeden önce ölmelisin. Öl öyleyse, ver bâcını geç hüsn iline… Bu hali sen bilir misin? Ondan ayrı olmadığını bilir misin? Sen o hali yaşayınca kendini okyanusun içinde ara bul bakalım bulabilecek misin? Bulamazsın. Ne demiştik:

Mısriyâ şehr-i fenâya uğradı râhım bugün

Şems-i rûy-ı yâr ile bedr oldu çün mâhım bugün

Onu bulunca benliğindeki bir fincan suyun okyanusla aynı olduğunu aldın, Okyanus seni tekrar kendi vücuduna aldı. Şimdi kendini ayır ayırabilirsen, bul bulabilirsen artık. Bu ne güzel bir hâldir bilir misin?

* * *           * * *           * * *

Niyâzî-i Mısrî Hazretleri mânâda yaşanan vâkıâtları yorumlarken özetle şunları söylüyor:

Rüyâda erkek çocuk görmek:

Mürid rüyâda on yaşına kadar bir oğlan çocuğu görse kalb çocuğu (=veled-i kalb, tıfl-ı manâ) şeklinde yorumlanır. (Hz. İbrahim oğlu İsmail ve Meryem’in oğlu Hz. İsâ bu meyanda düşünülmelidir). 

Yine yirmi yaşına kadar bir oğlan görse sâlikin rûhu sıfatı anlamına gelir.

Rüyâda yirmi yaşın üzerindeki insân (=erkek) görülse, gördüğü eğer bilgin ve sâlih bir kişi akl-ı maâd (=aslına yönelen akıl) diye tabir edilir. Eğer câhil ve avâmdan biri ise akl-ı maâş (=dünyevî akıl) anlamına gelir. 

Rüyâda kız görmek:

Mürid rüyâsında on yaşına kadar bir kız çocuğu görse nefsini tezkiye etmiş yani temizlemiş demektir. On yaşından daha büyük olan kız çocuğu görse ve gördüğü zenginlerden ve sâliha kişilerden biri ise nefs-i maâd (=aslına yönelen akıl)dır. Eğer kız çocuğu fakirlerden ve halktan biri ise nefs-i maâş (=dünyevî akıl) anlamında tâbir edilir.